اصفهان؛ سرمایهای فرهنگی با زخمهای بیثباتی
اصفهان، نگین گردشگری فرهنگی ایران، روزگار خوشی را سپری نمیکند. این شهر که برای بسیاری از گردشگران خارجی، ویترین فرهنگ ایران محسوب میشود، امروز با چالشهای متعددی از بیثباتی مدیریتی تا اختلالات اینترنتی دست و پنجه نرم میکند. در سالهایی که گردشگری ورودی ایران رونق داشت، اصفهان معمولاً اولین مقصد گردشگران فرهنگی بود. اما امروز فعالان این صنعت معتقدند مسئله اصفهان کمبود جاذبه نیست، بلکه فرسایش ثبات و مجموعهای از چالشهای ساختاری است که ظرفیتهای این شهر را تحتالشعاع قرار داده است.
چرا اصفهان؟ مزیت رقابتی که نباید با رقابت اشتباه گرفته شود
رسول ذبیحی، نایبرئیس پلتفرم تپپرشیا (پلتفرم تخصصی گردشگران خارجی)، در گفتوگو با خبرنگار تیمچه تأکید میکند که مزیت اصلی اصفهان گردشگری فرهنگی است. برخلاف مشهد که عمدتاً مقصد گردشگری زیارتی است، اصفهان جایگاه نخست گردشگری فرهنگی کشور را در اختیار دارد. به باور این فعال گردشگری، تلاش برای رقابت با کشورهای منطقه در حوزه تفریحات مدرن واقعبینانه نیست. کشورهای همسایه سرمایهگذاری عظیمی در این حوزه کردهاند و اصفهان نه از نظر سرمایهگذاری و نه زیرساخت، توان رقابت با آنها را ندارد. ظرفیت واقعی اصفهان در همان هویت تاریخی و فرهنگی آن تعریف میشود.
«بیماری مزمن مدیریت»؛ از نبود ثبات تا دخالت نهادهای متعدد
چالشهای گردشگری اصفهان فراتر از رقابت منطقهای است. نبود مدیریت واحد، سیاستگذاری منسجم و دخالت نهادهای متعدد در تصمیمگیری، ورود گردشگر خارجی را کمرنگ کرده است. اما آنچه وضعیت را پیچیدهتر کرده، تکرار بحرانهای داخلی و خارجی است. صنعت گردشگری وابسته به ثباتی است که باید در بازههای طولانیمدت حفظ شود. گردشگران خارجی معمولاً شش ماه تا یک سال پیش از سفر مقصد خود را انتخاب میکنند و هرگونه تنش سیاسی یا بحران امنیتی میتواند این برنامهریزی را مختل کند.
حذف تدریجی از ذهن نسل جدید گردشگران
به گفته ذبیحی، یکی از نگرانکنندهترین نکات، تغییر جایگاه ایران در ذهن گردشگران خارجی است. نسل جدید گردشگران حتی نام ایران را نشنیدهاند و این کشور را در فهرست مقاصد خود قرار نمیدهند. فعالیتهای تبلیغی ما برای شناساندن ظرفیتهای کشور در مجامع خارجی کافی نبوده است.
امنیت و اینترنت؛ دو بال سفر که شکستهاند
این فعال گردشگری تأکید میکند: «گردشگری بیش از هر صنعت دیگری به احساس امنیت وابسته است. مسافری که سالی یک یا دو بار فرصت سفر دارد، تمایل ندارد این زمان محدود را با ریسک همراه کند.» در چنین شرایطی، گردشگران مقاصد جایگزینی مانند ترکیه، مصر، اردن یا جمهوری آذربایجان را ترجیح میدهند.
در کنار مسائل کلان، چالشهای زیرساختی مانند محدودیتهای اینترنتی نیز ضربه سنگینی زده است. دنیای امروز، دنیای آنلاین است و گردشگران دسترسی به اینترنت را حق طبیعی خود میدانند. ذبیحی میگوید: «نمونههایی داشتهایم که گردشگران به دلیل قطعی اینترنت، سفر خود را نیمهتمام رها کردهاند.» علاوه بر این، این محدودیتها به بازاریابی دیجیتال و حضور در پلتفرمهایی مانند یوتیوب و اینستاگرام آسیب میزند و سرمایهگذاری بخش خصوصی را تضعیف میکند.
سقوط آزاد آمار؛ از ۳۵۰۰ گردشگر تا کمتر از ۱۰۰۰ نفر
آمارهای بخش خصوصی نشان از کاهش شدید گردشگران خارجی دارد. به گفته ذبیحی، در سالهای گذشته چیزی حدود سه هزار و ۵۰۰ گردشگر فقط از طریق این آژانس وارد کشور میشدند؛ اما در سالی که گذشت این تعداد به هزار نفر هم نمیرسد. این کاهش در فصلهای طلایی گردشگری اصفهان، یعنی بهار و پاییز، نیز به وضوح قابل مشاهده است.
جمعبندی: احیای اصفهان در گرو بازگشت اعتماد و ثبات
اصفهان همچنان یکی از غنیترین شهرهای تاریخی منطقه است و ظرفیتهای آن در حوزه گردشگری فرهنگی بیبدیل است. با این حال، نبود ثبات ممتد، مشکلات مدیریتی و کاهش حضور در بازار جهانی، این ظرفیت را تضعیف کرده است. آنچه از دل گفتوگو با فعالان گردشگری برمیآید این است که احیای جایگاه اصفهان بیش از هر چیز نیازمند بازگشت اعتماد و ثبات است؛ زیرا در این صنعت، سرمایه اصلی، ثبات است.
