الگوی کشت؛ راه نجاتی برای زمین‌های تشنه اصفهان

1. مدیریت منابع آبی: برنامه‌ریزی بر اساس میزان آب قابل دسترسی در هر منطقه.

2. امنیت غذایی: اولویت‌دهی به تولید محصولات استراتژیک مانند گندم و جو.

3. سازگاری اقلیمی: مطالعه دقیق شرایط خاک، آب و هوا در هر منطقه. الگوی کشت در مناطق پرآب شمال با استان‌های کم‌آبی مانند اصفهان کاملاً متفاوت است.

نقش کلیدی اصفهان در کشاورزی ملی

• این استان با ۳ درصد اراضی کشاورزی، حدود ۷ تا ۷.۵ میلیون تن محصول تولید می‌کند که معادل ۶ درصد تولید ملی است.

• اصفهان در برخی حوزه‌ها مانند تولید شیر خام، رتبه‌های نخست کشوری را داراست.

• اجرای الگوی کشت با بهبود بهره‌وری آب، پایداری تولید و اقتصاد کشاورزی استان را در بلندمدت تضمین می‌کند.

کدام محصولات برای اصفهان به‌صرفه‌تر هستند؟

انتخاب محصولات بر اساس بهره‌وری آب در گروه‌های مختلف صورت می‌گیرد:

• دانه‌های روغنی: گلرنگ بهترین گزینه به دلیل سازگاری اقلیمی، بهره‌وری بالای آب و مقرون‌به‌صرفه بودن اقتصادی.

• علوفه‌ها: خسیل جو (جو علوفه‌ای) با تولید ۱۰ تا ۱۲ کیلوگرم علوفه به ازای هر مترمکعب آب، بهره‌وری بسیار بالاتری نسبت به ذرت علوفه‌ای (۴ تا ۵ کیلوگرم) دارد.

• غلات: جو بهره‌وری آب بالاتری نسبت به گندم دارد.

تأثیر الگوی کشت بر درآمد کشاورزان

• تحلیل دقیق اقتصادی به دلیل تعیین‌نشده بودن قیمت واقعی آب در کشور دشوار است.

• در بلندمدت، الگوی کشت با کاهش هزینه‌های پنهان برداشت بی‌رویه از منابع آب و افزایش پایداری تولید، به تثبیت معیشت کشاورزان کمک می‌کند.

• در کوتاه‌مدت، کشت محصولات کم‌آب‌بر، ریسک تولید را در سال‌های خشک کاهش می‌دهد.

نکات کلیدی در طراحی و اجرای الگوی کشت

• مصرف نهاده‌ها: معیار اصلی در الگوی کشت فعلی، مدیریت آب و امنیت غذایی است. مصرف بهینه کود و سم در مراحل بعدی و از طریق آموزش مد نظر قرار دارد.

• تمرکز بازار: بیش از ۹۰ درصد تمرکز بر تأمین نیاز داخلی و خودکفایی در محصولات استراتژیک است. سهم ملاحظات صادراتی (عمدتاً برای محصولاتی مانند پسته و زعفران) کمتر از ۱۰ درصد است.

• الزام قانونی: الگوی کشت در حال حاضر توصیه‌ای و تشویقی است و ضمانت اجرایی قانونی قوی ندارد. اصلی‌ترین ابزار اجرا، توزیع نهاده‌های یارانه‌ای (مانند کود) بر اساس الگو است.

پیامدهای خطرناک عدم رعایت الگوی کشت

• پیامدهای زیست‌محیطی: تشدید برداشت از سفره‌های زیرزمینی، فرونشست زمین و خشکیدن قنات‌ها که پایداری تولید آینده را نابود می‌کند.

• پیامدهای اقتصادی: کشت بی‌برنامه محصولات صیفی (مانند پیاز و گوجه) منجر به اشباع بازار، سقوط قیمت و ضرر گسترده کشاورزان می‌شود.

خلأ حمایتی از کشاورزان

در حال حاضر بسته حمایتی یا مشوق مالی مستقیمی برای کشاورزان پایبند به الگوی کشت تعریف نشده است. تدوین بسته‌های جبرانی، بیمه‌ای و تسهیلاتی برای این کشاورزان، از ضروریات اجرای موفق این برنامه است.