چالشهای صنعت نساجی پس از جنگ و تحولات اخیر
صنعت نساجی بهعنوان یکی از گستردهترین و اشتغالزاترین بخشهای تولیدی کشور، همواره نقشی تعیینکننده در ثبات اقتصادی و اجتماعی ایفا کرده است. تحولات ناشی از جنگ و پیامدهای آن بر زنجیره تأمین مواد اولیه، بهویژه مواد پتروشیمی و پلیمری، موجب بروز چالشهای جدی برای این صنعت شده است.
افزایش قیمت مواد پتروشیمی؛ عامل اصلی فشار بر تولیدکنندگان نساجی
افزایش قیمتها، اختلال در تولید و واردات و کاهش ظرفیت فعالیت واحدهای صنعتی، از جمله مسائلی است که در ماههای اخیر فشار مضاعفی را بر تولیدکنندگان و بازار مصرف وارد کرده و ضرورت بررسی ابعاد این بحران و راهکارهای عبور از آن را بیش از پیش برجسته نموده است.
پس از جنگ، بخش نساجی کشور که سهم عمدهای در اشتغال و فعالیتهای اقتصادی دارد، به دلیل گرانی مواد پتروشیمی تحت فشار قرار گرفته است.
کمبود عرضه و نوسان شدید نرخ مواد اولیه
اظهارنظرهای متولیان کشوری حاکی از این است که در حالحاضر، مهمترین مشکل صنعت نساجی در بخش تامین مواد اولیه به کمبود عرضه و نوسان شدید نرخ مواد اولیه خام در ابتدای زنجیره ارزش بازمیگردد. این کمبود، مستقیم بر تولید الیاف، نخ، پارچه، پوشاک، موکت و سایر محصولات نساجی تأثیر گذاشته است.
زنجیره ارزش صنعت نساجی؛ از مواد پایه تا محصول نهایی
زنجیره ارزش صنعت نساجی از مواد اولیه خام پایه مانند پنبه، پشم، ویسکوز و پلیاستر آغاز میشود تا به محصول نهایی یعنی پارچه، پوشاک و… برسد.
در حالی که پنبه تا حدی در داخل تولید میشود و برای پلیاستر نیز توان تولید داخلی وجود دارد (به شرط تأمین چیپس پلیاستر)، اما ویسکوز و اکرولیک کاملاً وارداتی هستند.
خروج ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تن پلیمر نساجی از مدار تولید در جنگ
به گفته اکبر لباف، رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع پلیمر اصفهان، در هر حال کشور در وضعیت «فورس ماژور» قرار گرفته و نساجی، بخش اصلی اشتغال است که شبکههای مویرگی در سطح جامعه دارد. اکنون مراکز تولیدیِ مواد پلیمریِ مرتبط با این بخش، در جنگ مورد هدف قرار گرفتهاند و حجم قابلتوجهی از تولید پلیمر از بازار خارج شده است؛ بهطوریکه میانگین روزانه حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تن پلیمرِ مربوط به بخش نساجی از مدار خارج شده است.
کاهش تولید و ناامنی فکری در بازار
رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع پلیمر اصفهان با تأکید بر اینکه دولت و جامعه در ایجاد این وضعیت نقشی نداشتهاند، افزود: این کاهش تولیدِ دوهزارتنی، اثر نامطلوبی بر بازار گذاشته و باعث ایجاد ناامنی فکری در میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان شده است. قیمتها رو به افزایش است و در چنین شرایطی تنها راهحل، بازگشت پتروشیمیها به مدار تولید داخلی است؛ البته این امر منوط به کاهش تنشهاست که در شرایط فعلی بهسادگی عملی نیست.
چالش واردات مواد اولیه پلیمری در شرایط تحریم
لباف درباره واردات مواد اولیه نیز گفت: حجم واردات سنگین است و علاوه بر افزایش هزینههای حمل، قیمت جهانی پلیمر نیز بالا رفته است. پیشتر هر نوع پلیمر با قیمت حدود ۸۰ سنت در بازار جهانی معامله میشد و با هزینه حمل تا ایران به حدود یک دلار میرسید؛ اما اکنون همان محصول، در مسیر دور زدن تحریمها، با قیمتی حدود ۱.۵ دلار وارد میشود و معمولاً با دو تا سه ماه تأخیر همراه است.
او تأکید کرد که اوضاع فعلی نتیجه عملکرد داخلی نیست، بلکه پدیدهای متأثر از شرایط جهانی و منطقهای است. به گفته او، صنعت نساجی کشور که شبکهای گسترده در سراسر جامعه دارد، از این وضعیت آسیب قابلتوجهی دیده است.
راهکارها و سیاستهای پیشنهادی برای عبور از بحران نساجی
رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع پلیمر اصفهان در پاسخ به پرسشی درباره سیاستهای کاهش فشار بر تولیدکنندگان عنوان کرد: این مشکلات پیش از این وجود نداشت و پروتکلی هم برای مواجهه با چنین شرایطی در کشور تعریف نشده بود. اکنون باید با اصلاح روشها و تصمیمات، مسائل را حل کرد. مصرفکننده نیز نباید تصور کند که صرفاً تولیدکنندگان یا واسطهها مقصر افزایش قیمت هستند.
لباف ضمن ابراز امیدواری نسبت به بهبود اوضاع گفت: با گذشت حدود یک تا یکونیم ماه، آرامش به بازار بازخواهد گشت و مسائل بهتدریج حل میشود.
وضعیت مالی و نیروی کار در صنعت نساجی
رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع پلیمر اصفهان درباره وضعیت مالی واحدهای تولیدی اضافه کرد: بیشتر کارخانهها اکنون با زیان فعالیت میکنند. هزینه نیروی انسانی افزایش یافته و با وجود رعایت حقوق آنان، میزان تولید از ۱۰۰ درصد به حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد رسیده است.
این روند زیانده است، اما باید با تعاون و همراهی، این دوران دشوار را پشت سر بگذاریم تا بیکاری افزایش نیابد و امنیت شغلی حفظ شود.
لزوم صبر و همکاری برای عبور از شرایط تحمیلی
او در پایان خاطرنشان کرد: ما باید حداقل تا یک ماه و نیم آینده این وضعیت را تحمل کنیم. نباید به دنبال مقصر بگردیم؛ این شرایط به کشور تحمیل شده و تنها با صبر، همکاری و حفظ آرامش میتوان بر آن فائق آمد.
جمعبندی: آینده صنعت نساجی در گرو بازگشت پتروشیمیها به مدار تولید
صنعت نساجی ایران به عنوان یکی از اشتغالزاترین صنایع کشور، در پی جنگ و تحولات اخیر با چالش بیسابقه کمبود مواد اولیه پلیمری و افزایش قیمت مواد پتروشیمی مواجه شده است. خروج روزانه ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ تن پلیمر از چرخه تولید، زنجیره تأمین این صنعت را با اختلال جدی روبهرو کرده است.
کارشناسان بر این باورند که تنها راه حل اساسی، بازگشت پتروشیمیها به مدار تولید و مدیریت هوشمندانه واردات مواد اولیه در شرایط تحریم است. تا آن زمان، صبر، همکاری و حفظ آرامش در بازار، کلید واژههای عبور از این بحران خواهد بود.