چرا بحران نان، بحرانی بیجایگزین است؟
نان، برخلاف بسیاری از کالاها، جایگزین ندارد. وقتی قیمت آن بالا میرود، خانوادهها بهویژه دهکهای پایین درآمدی که بخش بزرگی از کالری روزانهشان را از نان تأمین میکنند، نمیتوانند مصرف خود را کم کنند؛ در نتیجه، این افزایش قیمت مستقیماً از بودجه سایر اقلام ضروری مانند لبنیات یا پروتئین کسر میشود و سفره آنها را کوچکتر میکند.
بهدلیل اینکه نانواییهای یارانهای صرفه اقتصادی ندارند و بسیاری از آنها تعطیل شدهاند، مردم مجبورند زمان بیشتری را برای پیداکردن نانوایی، ایستادن در صفهای طولانیتر یا طیکردن مسافتهای بیشتر صرف کنند؛ این هم بخشی از فشار غیرمستقیم است که بر دوش مردم سنگینی میکند.
مردم در حال پرداخت هزینه ناکارآمدیِ زنجیره تأمین و تولید هستند. آنها نهتنها باید قیمت بیشتری برای نان بپردازند، بلکه به دلیل ضعف در مدیریت یارانهها و سامانه توزیع، نان را در دسترستر یا باکیفیتتر هم دریافت نمیکنند.
آمار و ارقام کلیدی بحران نان در اصفهان
| شاخص | آمار / تغییرات |
|---|---|
| نانواییهای تعطیلشده | ۴۰۰ تا ۵۰۰ واحد یارانهپز |
| افزایش قیمت نان | ۵۰ تا ۶۰ درصد |
| افزایش حق بیمه کارگران نانوایی | از ۷٪ به ۳۰٪ (حدود ۴ برابر) |
| مطالبه هر نانوا از دولت | ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان |
| سهم آرد در قیمت نان | حدود ۸ درصد |
| افزایش هزینههای دیگر (نمک، خمیرمایه، اجاره، حقوق) | ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصد |
| کل واحدهای یارانهپز سابق | حدود ۱,۵۰۰ واحد (سال ۱۴۰۰-۱۴۰۱) |
ریشههای بحران؛ از قطع یارانه تا افزایش هزینهها
۱. قطع تدریجی یارانه نان
مشاور اتاق اصناف اصفهان در حوزه آرد و غلات، رضا حوضماهی، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» توضیح داد:
«از سال ۱۴۰۱ و با راهاندازی سامانه نانینو در دولت شهید رئیسی، هدف اصلی مدیریت مصرف و عرضه نان مطرح شد و بخشی از قیمت نان در قالب پرداخت یارانه پرداخت میشد. پس از تغییر دولت، یارانه نان نصف شد و در سال ۱۴۰۴، کمکهزینه برای نان پرداخت نشد.»
به گفته او، اکنون هر نانوا بابت این موضوع از دولت مطالبهای در حد ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان دارد.
۲. افزایش ۴ برابری حق بیمه کارگران نانوایی
حوضماهی با اشاره به یکی از مهمترین عوامل افزایش هزینههای تولید نان گفت:
«حق بیمه کارگران نانوایی از ۷ درصد به ۳۰ درصد رسیده است؛ یعنی حدود چهار برابر افزایش یافته. این موضوع فشار سنگینی بر واحدهای صنفی وارد کرده است.»
۳. رشد سرسامآور هزینههای جانبی
به گفته مشاور اتاق اصناف اصفهان، قیمت کالاهای اساسی دخیل در پخت نان مانند نمک، خمیرمایه، حقوق کارگر، اجاره مغازه، تجهیزات و هزینه بهداشت بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ درصد افزایش یافته است.
«عوام فکر میکنند که آرد تعیینکننده قیمت نان است؛ در حالی که سهم آرد در قیمت نان حدود ۸ درصد است و بیشتر هزینه نان به فرآوری آرد و هزینههای جانبی مرتبط میشود.»
خروج ۵۰۰ نانوایی یارانهای از چرخه تولید
مشاور اتاق اصناف اصفهان در حوزه آرد و غلات با اشاره به عملکرد سامانه نانینو گفت:
«این سامانه در موارد مختلف، ازجمله کاهش سهمیه آرد نانواییها، مشکلاتی ایجاد کرده و حتی در شرایطی مانند قطعی بانکها در زمان بحران، نانوایان به دلیل ناتوانی در ثبت تراکنشها با کاهش سهمیه مواجه شدهاند.»
وی ادامه داد:
«از حدود یکهزار و ۵۰۰ واحد صنفی یارانهپز در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ واحد یارانهای به دلیل نداشتن صرفه اقتصادی، درآمد نامناسب و مشکلات سامانه نانینو از این چرخه خارج شدهاند.»
واکنش سازمان تعزیرات؛ قیمتگذاری دستوری یا واقعیت بازار؟
در حالی که نانوایان از افزایش هزینهها و قطع یارانه میگویند، متولیان سازمان تعزیرات حکومتی استان اصفهان اعلام میکنند نانواییها بهدلیل قطع پرداخت یارانه نان، نمیتوانند افزایش قیمت را اعلام کنند.
سعید بهارلویی، مدیر روابطعمومی سازمان تعزیرات حکومتی اصفهان، در گفتوگو با «اصفهانزیبا» گفت:
«طبق قانون و مصوبات موجود، هیچ نانوایی نمیتواند اعلام کند به خاطر اینکه پرداخت یارانه نان به تأخیر افتاده است، پس میتوانم قیمتها را افزایش دهم. در قرارگاه اقتصادی و کارگروه تنظیم بازار استان برای نانواییهای آزادپز نیز آنالیز قیمت انجام میشود و قیمت ثابت اعلام خواهد شد.»
بیشترین تخلفهای نانواییها از نگاه تعزیرات
بهارلویی بیشترین تخلفهای نانواییها را اینگونه برشمرد:
-
فروش آرد دولتی به نانواییهای آزادپز یا بازار آزاد
-
عدم نصب کارتخوان در معرض دید مشتری
-
ثبت فروش دو نان بهجای یک نان در دستگاه پوز
-
ورود افراد غیرمتخصص به صنف نانوایی در سالهای اخیر که باعث افزایش تخلفات شده است
جمعبندی؛ بحرانی که از جیب مردم و نانواها میگذرد
-
قطع یارانه نان و توقف کمکهزینههای دولتی، معیشت نانوایان را با بحران مواجه کرده است.
-
افزایش ۴ برابری حق بیمه و ۲۰۰٪ رشد هزینههای جانبی، صرفه اقتصادی نانواییهای یارانهای را از بین برده است.
-
خروج ۵۰۰ نانوایی از چرخه تولید، دسترسی مردم به نان را دشوارتر کرده است.
-
قیمت نان ۵۰ تا ۶۰ درصد افزایش یافته، اما کیفیت آن کاهش پیدا کرده است.
-
نبود تعادل بین قیمت دستوری و هزینههای واقعی، هم نانوا و هم مصرفکننده را تحت فشار قرار داده است.