جنگ تحمیلی سوم با وقایعی بیسابقه آغاز شد. برخی از این رویدادها چنان ناگوار و دردناک بودند که در وصف نمیگنجند و برخی دیگر سرشار از غرور و امیدآفرینی بودند. شهادت رهبر انقلاب و جمعی از فرماندهان و همچنین، به خاک و خون کشیده شدن فرزندان ایران توسط دژخیمان آمریکایی – صهیونی، ضایعهای هولناک بود. افزون بر این، دشمن در مدت ۳۹ روز با وارد کردن خسارات جانی و آسیبهای گسترده به اموال عمومی و خصوصی، جنایاتی بیرحمانه علیه مردم مرتکب شد.
اما در سوی دیگر میدان، ملتی غیرتمند و رزمندگانی شجاع، بیدرنگ برای نبردی بیامان آماده شدند. حملات پیاپی، سهمگین و جسورانه به مواضع دشمن، و نیز حضور پرشور و متحد مردم در خیابانها، صحنههایی عاشورایی و بینظیر آفرید. دشمن برای شکست کشور آمده بود، اما با اراده پولادین ملت به عقب رانده شد. این رخدادها، بار دیگر توجه همگان را به پیشرفتهای چشمگیر سالهای اخیر معطوف کرده است.
📌 سوال اساسی: چگونه پس از ۴۷ سال تحریم، تجاوز، خرابکاری و ترور، نظام مقدس جمهوری اسلامی نهتنها تضعیف نشده، بلکه با وجود جنگی همهجانبه، همچنان محکم و استوار ایستاده و حق خود را طلب میکند؟ این مقاله، در پی پاسخ به این پرسشها، با تمرکز بر شناسایی داراییهای نامشهود انقلاب اسلامی است.
دارایی چیست؟ تعریف و دستهبندی
پیش از هر چیز، باید تعریفی دقیق از «دارایی» ارائه داد. دارایی، منبعی است که حاصل رویدادها یا اقدامات گذشته بوده و انتظار میرود منافعی را در آینده، بهویژه تحت کنترل مالک، به ارمغان آورد. بر اساس این تعریف، سه شرط اساسی برای دارایی وجود دارد:
-
✅ حاصل از رویدادها و اقدامات گذشته باشد.
-
✅ منافعی را در آینده تأمین کند.
-
✅ تحت کنترل مالک باشد.
دستهبندی داراییها
| معیار | نوع دارایی |
|---|---|
| چرخه عملیاتی | کوتاهمدت / بلندمدت |
| منشاء ایجاد | عملیاتی / غیرعملیاتی |
| قابلیت تبدیل | پولی / غیرپولی |
| نوع تملک | جاری / سرمایهای |
| ماهیت فیزیکی | مشهود / نامشهود (دانش، داده، مهارت، تشکیلات) |
از آنجا که داراییهای نامشهود در ترسیم آیندهای روشن برای کشور نقشی کلیدی دارند و میتوانند تأثیری تعیینکننده در پیشبرد اهداف هر نظام سیاسی ایفا کنند، مقاله حاضر به طور خاص به این نوع دارایی میپردازد.
نگاهی به دوران پهلوی؛ غفلت از داراییهای نامشهود
پیش از انقلاب اسلامی، در دوران پهلوی اول، رویکرد حاکمیت نسبت به داراییها عمدتاً معطوف به تملک املاک و داراییهای مشهود بود. رضاخان با علاقهای سیریناپذیر به زمین و املاک، ساخت جادههای شوسه و راههای ارتباطی را در اولویت قرار داد. ثبت احوال و اداره ثبت اسناد و املاک نیز در همین راستا تأسیس شد، اما در حوزههای اقتصادی، فرهنگی، دفاعی، اجتماعی و سیاسی، نابسامانی گستردهای حاکم بود.
در دوران پهلوی دوم نیز اگرچه ظاهراً تحولات اجتماعی رنگ و بوی ضداستعماری یافت، اما حکومت همچنان متزلزل و وابسته بود. تجارت نفت، واردات کالا و صنایع مونتاژ در اولویت قرار داشتند و کشاورزی با اصلاحات ارضی نابود شد. منافع ملی فدای منافع خاندان پادشاهی و بیگانگان گشت و عزت ملی جریحهدار شد. نارضایتی عمومی روزافزون، ظهور مخالفان جدی و نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، سرانجام به انقلاب اسلامی انجامید.
انقلاب اسلامی؛ انباشت داراییهای نامشهود
پس از انقلاب، استقرار و تثبیت نظام جمهوری اسلامی، مقابله با منافقین و هشت سال جنگ تحمیلی، آزمونهایی بودند که مدیریت موفق آنها، کولهباری از تجربه و سرمایههای نامشهود را برای کشور به ارمغان آورد. در دوران رهبری شهید، با وجود فراز و نشیبهای فراوان (از جمله: تبعات جنگ، تحریمهای ظالمانه و بدعهدیهای دشمنان)، توسعه زیرساختها و بومیسازی در حوزههای آموزش، بهداشت، صنعت، کشاورزی، دفاع، امنیت، انرژی و راهها به میزان چشمگیری پیشرفت داشت.
نکته شگفتانگیز آنکه در جنگ اخیر، با وجود حملات گسترده، بمباران شدید، شهادت رهبر و فرماندهان و گذشت ۳۹ روز نبرد بیوقفه، نظام با قدرت به مسیر خود ادامه داد. راز این پایداری، در داراییهای نامشهود زیر نهفته است:
۱. بکارگیری نخبگان و توسعه فعالیتهای دانشبنیان
یکی از راهبردیترین داراییهای نامشهود کشور، سرمایهگذاری بر روی نخبگان و گسترش اقتصاد دانشبنیان است. در سالهای اخیر، با تأکید و جدیت، ضمن ایجاد شرکتهای دانشبنیان، حمایت از پژوهشهای کاربردی و ارتباط صنعت با دانشگاه، وابستگی کشور به فناوریهای خارجی به طرز چشمگیری کاهش یافته است.
🔹 دستاوردها:
-
خودکفایی در پزشکی، دفاع و انرژی
-
اشتغال نخبگان و جلوگیری از فرار مغزها
-
تضمین استقلال علمی و فناورانه در دهههای آینده
۲. علوم انسانی؛ بنیاد هویتی و فرهنگی
علوم انسانی به عنوان بنیاد هویتی و فرهنگی هر جامعهای، نقش مهمی در شکلدهی به گفتمانهای اجتماعی، سیاسی و اخلاقی ایفا میکند. در نظام جمهوری اسلامی، علوم انسانی نهتنها به عنوان یک رشته دانشگاهی، بلکه به عنوان ابزاری برای تولید اندیشههای ناب اسلامی–ایرانی و مقابله با هجمههای فرهنگی دشمنان مورد توجه قرار گرفته است.
🔹 دستاوردها:
-
بازخوانی مفاهیم بنیادین مانند عدالت، آزادی، کرامت انسانی و مردمسالاری
-
صیانت از ارزشهای انقلابی در برابر تهاجم فرهنگی
۳. اقتصاد مقاومتی؛ سپر دفاعی در جنگ اقتصادی
اقتصاد مقاومتی به عنوان الگویی کارآمد برای مقابله با تحریمها و تکانههای خارجی، بر تولید داخلی، کاهش وابستگی به نفت، افزایش بهرهوری و استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی تأکید دارد.
🔹 دستاوردها:
-
توسعه صنایع پتروشیمی، فولاد، خودکفایی در محصولات کشاورزی استراتژیک
-
گسترش صادرات غیرنفتی
-
جلوگیری از شوکهای شدید اقتصادی
۴. ترویج فرهنگ مقاومت؛ سرمایه اجتماعی عظیم
فرهنگ مقاومت، به عنوان یک دارایی نامشهود اجتماعی، ریشه در باورهای دینی، حماسی و تاریخی ملت ایران دارد. ترویج این فرهنگ در میان اقشار مختلف جامعه، به ویژه نسل جوان، موجب شده است که مردم در مواجهه با تهدیدها و بحرانها، به جای یأس و انفعال، روحیه ایستادگی، خودباوری و امید را پیشه کنند.
🔹 دستاوردها:
-
برگزاری مراسمهای ملی–مذهبی و بزرگداشت یاد شهدا
-
تولید آثار هنری و ادبی با مضامین پایداری
-
آموزش مفاهیم مقاومت در مدارس و دانشگاهها
۵. نظام مدیریت سیستماتیک؛ ستون فقرات اداره کشور
استقرار یک نظام مدیریتی منسجم، مبتنی بر برنامهریزی راهبردی، شفافیت، مسئولیتپذیری، پاسخگویی و بهرهوری، از دیگر داراییهای نامشهود ارزشمند کشور است.
🔹 دستاوردها:
-
موفقیت در مدیریت جنگ، بیماریهای فراگیر، تحریمها و حوادث غیرمترقبه
-
جلوگیری از پراکندگی و تصمیمگیریهای سلیقهای
-
ثبات و استمرار در تمامی عرصهها
۶. مردمسالاری دینی؛ زیرساخت اتحاد ملت
مردمسالاری دینی، به عنوان زیربنای مشروعیت و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی، نقش بیبدیلی در ایجاد اتحاد و انسجام ملی داشته است.
🔹 دستاوردها:
-
مشارکت گسترده مردم در انتخابات
-
حضور پرشور در صحنههای انقلابی
-
شکلگیری تشکلهای مردمی و نهادهای مدنی
-
نظارت همگانی بر عملکرد مسئولان
نتیجهگیری
داراییهای نامشهود، گنجینهای پنهان اما تعیینکننده در مسیر پیشرفت و تداوم حیات یک ملت هستند. تجربه بیش از چهار دهه اخیر نشان داده است که در سایه تدبیر، ایمان، مقاومت و مشارکت مردمی، میتوان بر شدیدترین تهدیدها فائق آمد و به اهداف والای نظام مقدس جمهوری اسلامی دست یافت.
امروز که کشور در معرض جنگ ترکیبی و تهاجم همهجانبه دشمنان قرار دارد، شناخت، تقویت و بهرهگیری هوشمندانه از این داراییهای نامشهود، بیش از هر زمان دیگری ضروری است. استمرار این مسیر، نیازمند نگاهی ژرف در برنامهریزی و جهاد تبیین برای حفظ و توسعه این سرمایههای عظیم خواهد بود.
❖ نویسنده: محمدجواد رستگاری، معاون فناوری و نوآوری بسیج اساتید اصفهان