در دامنههای سبز و خنک کوههای شمال اصفهان، شهری کوچک و آرام نشسته که نامش با هنر گره خورده است؛ جوشقانِ قالی. شهری با پیشینهای کهن، کوچههای سنگفرششده و مردمی که هنر قالیبافی را نسل به نسل در دل خود حفظ کردهاند.
این شهر با حدود ۴۸ هزار نفر جمعیت در مسیر کاشان به میمه قرار دارد و همزمان میراثدار سنتهای روستایی و نشانههای زندگی شهری است. نام محلی این شهر «گوشگون» است که به معنای «مکان واقع در گوشه» میباشد. جوشقان قالی نه فقط با نقش و رنگ فرشهایش، بلکه با طبیعت کوهستانی، چشمههای زلال و خانههای پلکانیاش شناخته میشود.
برای آشنایی بیشتر با ظرفیتها و برنامههای توسعه این شهر، با علی نیکبخت، شهردار جوشقان قالی گفتوگو کردهایم.
شهر عطر و گلاب
بهار در جوشقان قالی با بوی گل محمدی آغاز میشود. مزارع گل در اطراف شهر میرویند و زنان و مردان از سپیدهدم تا غروب، گلهای محمدی را برای گلابگیری جمع میکنند.
شهردار جوشقان قالی میگوید:
«آیین گلابگیری از قدیم بخشی از هویت ما بوده و در اردیبهشت و خرداد به اوج میرسد. از کشتزارهای جوشقان قالی هر ساله ۵۰۰ تن گل محمدی بهدست میآید که به خاطر هوای خوب منطقه، بوتههای گل محمدی تا ۶۰ روز گل دارند. این مراسم حالا به جاذبه گردشگری تبدیل شده و هر سال میزبان گردشگران زیادی است.»
قالی؛ برند هنری جوشقان
نقشهای قالی جوشقان اصیل، رنگارنگ و مبتنی بر ذوق محلیاند و شهرتی فراتر از مرز استان دارند. به گفته آرتور پوپ در کتاب هنر ایران، جوشقان در دوره صفوی مرکز کارگاههای سلطنتی بافت بوده و از ۱۵۰ قالی نفیس ایرانی که او معرفی کرده، ۳۶ نمونه جوشقانی است.
نیکبخت تأکید میکند:
«قالی و گلاب دو برند فرهنگی و اقتصادی ما هستند. به همین دلیل جوشقان را دیار عطر و ترنج مینامند.»
محصولات باغی و کشاورزی
اقتصاد محلی جوشقان قالی تنها بر صنایع دستی استوار نیست. این شهر بهدلیل آبوهوای معتدل کوهستانی، محل تولید محصولات باکیفیتی چون انگور، گردو، بادام و گل محمدی است.
در حاشیه شهر، باغهای انگور و گردو گستردهاند و در تابستان و پاییز جلوهای سرسبز به منطقه میدهند. این محصولات هم در بازارهای محلی به فروش میرسند و هم بخشی از درآمد خانوادهها را تأمین میکنند.
سنگ؛ از دل کوه تا میدان آزادی
نام جوشقان با سنگ نیز گره خورده است. سنگهای بنای میدان آزادی تهران همه از کوهی در شهر جوشقان و کامو تشکیل شدهاند و هنوز هم سنگهای مرغوب این شهر در پروژههای ملی و ساختمانی استفاده میشوند.
شهردار در این باره توضیح میدهد:
«معادن جوشقان یکی از ظرفیتهای مهم اقتصادی ماست. سنگ مرمریت این شهر به خاطر رنگ روشن و کیفیت بالا، در داخل و خارج از کشور مورد توجه است. تقویت زیرساختهای معدنی میتواند اشتغال پایداری برای جوانان ایجاد کند.»
یادگارهای تاریخی
جوشقان قالی گذشتهای پربار دارد و آثار تاریخیاش روایتگر روزگارهای دورند. از میان بناهای شاخص شهر میتوان به این موارد اشاره کرد:
-
مقبره میرعلاءالدین
-
سرای همایونی
-
برج همایونی
-
قلعه حسن تألیفی
-
سد روبند
بافت قدیمی شهر، کوچهباغهای لاستان و قناتهای قدیمی از دیگر جاذبههایی هستند که در طرحهای گردشگری شهرداری گنجانده شدهاند.
جاذبههای طبیعی و آیینهای مردمی
در کنار آثار تاریخی، طبیعت جوشقان نیز جذابیتهای بسیاری دارد. منطقه گردشگری کیاب و قنات کیاب از مقاصد محبوب گردشگران در فصل تابستان است. همچنین آیینها و بازیهای محلی هنوز در میان مردم رواج دارند.
توسعه با حفظ هویت
شهردار جوشقان قالی تأکید میکند:
«هدف ما توسعهای متوازن است. در کنار عمران شهری، میخواهیم گردشگری فرهنگی و طبیعی را گسترش دهیم. شهر ما اگرچه کوچک است، اما ظرفیت بزرگی در دل خود دارد؛ از گلاب و قالی گرفته تا سنگ و تاریخ.»
طرحهای در دست اقدام
از جمله پروژههای در حال اجرا در جوشقان قالی میتوان به این موارد اشاره کرد:
-
احداث بلوار اصلی جوشقان
-
توسعه خیابان باهنر
-
احداث خیابان شهیدآوینی
-
ساخت کتابخانه و مجتمع فرهنگی
-
احداث مصلای جدید نماز
جوشقان قالی، شهری است که گذشته و حال در آن به هم رسیدهاند؛ شهری که بوی گل، رنگ قالی و برق سنگهای مرمرش در ذهن هر مسافر میماند. اینجا، در دل کوهستان، مردم هنوز با سنت و صفا زندگی میکنند و تلاش میکنند «دیار عطر و ترنج» را به شهری شناختهشده در عرصه گردشگری و اقتصاد محلی تبدیل کنند.
، ، ، ، ، سنگ مرمریت، میدان آزادی تهران، صنایع دستی اصفهان، مناطق تاریخی اصفهان
