چرا ویرایش پنجم مبحث ۱۹ یک تحول اساسی است؟
تغییر پارادایم از توصیه به الزام قانونی
احمدرضا طاهریاصل، رئیس کمیسیون انرژی سازمان نظام مهندسی کشور، در ابتدای این نشست با اشاره به بحران انرژی گفت:
«امروز دیگر نمیتوان درباره ضرورت مدیریت انرژی تردید داشت. کشور با چالشهای جدی تأمین برق و گاز روبهرو است و اصلاح شیوه طراحی و ساخت ساختمانها به یک ضرورت اجتنابناپذیر تبدیل شده است.»
وی تأکید کرد که تا زمانی که فعالان صنعت ساختمان ضرورت این تغییر را نپذیرند، اجرای ویرایش جدید به نتیجه نخواهد رسید. او ویرایش پنجم را نقطهعطفی در صنعت ساختمان دانست و افزود: «این ویرایش، ساختمان را وارد پارادایم جدیدی میکند که محور اصلی آن، مدیریت مصرف انرژی است؛ هرچند این مبحث نقطه ایدهآل نیست، اما چارچوبی حداقلی برای عبور از شرایط بحرانی و حرکت به سوی ساختمانهای بهرهور است.»
اهداف کلان: از ساختمان سبز تا بهرهوری انرژی
طاهریاصل با تأکید بر تفاوت مبحث ۱۹ با ساختمانهای سبز، خاطرنشان کرد:
«ساختمانهای سبز به شاخصهایی چون کیفیت فضای داخلی و آسایش ساکنان نیز توجه دارند، اما ویرایش پنجم مبحث ۱۹ دستکم مسیر رسیدن به این اهداف را هموار میکند و گامی رو به جلو در ارتقای بهرهوری انرژی است.»
او با ارائه یک مثال عینی، اهمیت صرفهجویی در مقیاس کلان را اینگونه تشریح کرد:
«حتی کاهش ۱۵ درصدی مصرف انرژی در یک پروژه بزرگ چندصد واحدی، صرفهجویی قابلتوجهی در سطح ملی به همراه خواهد داشت.»
دستهبندی ساختمانها و الزامات گامبهگام
گروههای چهارگانه و برنامه زمانی اجرا
طاهریاصل در ادامه به زمانبندی اجرای این مقررات اشاره کرد و گفت:
«برای گروههای مختلف ساختمانی، برنامه زمانی مشخصی در نظر گرفته شده است. برای نمونه، ساختمانهای گروه «الف» در سال نخست تنها ملزم به رعایت چند الزام ساده در حوزه عملکرد حرارتی هستند و سایر گروهها بهصورت مرحلهای با الزامات جدید منطبق خواهند شد.»
محمد بهاروند، عضو هیأت علمی دانشگاه آزاد خوراسگان، نیز با تشریح جزئیات بیشتر، دستهبندی ساختمانها را به چهار گروه «الف»، «ب»، «ج» و «د» توضیح داد و گفت: «برای هر گروه، بستهای از الزامات متناسب با نوع ساختمان در نظر گرفته شده است. هرچه ابعاد ساختمان بزرگتر و تعداد واحدها بیشتر شود، استفاده از تجهیزات با راندمان بالا، سامانههای پایش مصرف انرژی و انرژیهای تجدیدپذیر نیز به الزامات پروژه اضافه خواهد شد.»
سیستم امتیازدهی؛ کلید دریافت پایان کار
بهاروند با اشاره به مکانیزم ارزیابی این ویرایش، اظهار داشت:
«عملکرد هر ساختمان در شش بخش (پوسته، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، سامانههای پایش و مدیریت یکپارچه) ارزیابی میشود. در مجموع هزار امتیاز برای این شاخصها تعریف شده و سازندگان برای دریافت پایانکار باید دستکم ۹۰۰ امتیاز را کسب کنند. این یعنی مدیریت انرژی دیگر یک اقدام سلیقهای نیست.»
نقش کلیدی طراحی و هماهنگی در موفقیت پروژه
اهمیت تصمیمگیری در مراحل اولیه طراحی
طاهریاصل با تأکید بر اینکه مهمترین بخش اجرای موفق این مقررات، مرحله طراحی اولیه است، هشدار داد:
«تصمیمهایی که در ابتدای طراحی گرفته میشود، میتواند بهتنهایی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد مصرف انرژی ساختمان را کاهش دهد. اما اگر این تصمیمها درست اتخاذ نشود، اصلاح پروژه در مراحل اجرا هزینههای سنگین و گاه غیرقابلتوجیهی را به سازندگان تحمیل خواهد کرد.»
هماهنگی معماری، تأسیسات مکانیکی و برقی
بهاروند یکی از مهمترین مشکلات ساختمانسازی در کشور را نبود هماهنگی میان معمار و مهندسان تأسیسات دانست و گفت:
«در بسیاری از پروژهها، معمار بدون توجه به ویژگیهای انرژی ساختمان طراحی میکند و مهندس تأسیسات نیز مستقل از طراحی معماری، تجهیزات را انتخاب میکند. نتیجه این ناهماهنگی، انتخاب تجهیزات بزرگتر از نیاز واقعی است که هم هزینه ساخت را افزایش میدهد و هم مصرف انرژی را بالا میبرد.»
او بر ضرورت طراحی همزمان معماری و تأسیسات تأکید کرد و افزود که در ویرایش جدید، «مرز میان رشتههای معماری، تأسیسات مکانیکی و برقی تا حد زیادی از بین رفته است.»
فناوریهای نوین؛ از عایقهای حرارتی تا هوشمندسازی
عایقکاری حرارتی و جلوگیری از پلهای حرارتی
حمیدرضا مبرهنی، کارشناس گروه تخصصی معماری سازمان نظام مهندسی، با اشاره به اهمیت جدارههای خارجی ساختمان، به معرفی چهار روش اصلی عایقکاری (از بیرون، از داخل، میانه دیوار و دیوارهای همگن) پرداخت و بر لزوم جلوگیری از پلهای حرارتی تأکید کرد.
در این راستا، مجید شریفی از معرفی یک فناوری نوین خبر داد و گفت:
«پلاسترهای حرارتی شرکت فیکسر اسپانیا که برای نخستین بار در ایران فرموله شده، میتواند جایگزین سیمانکاری سنتی شود. این محصول با ایجاد یک لایه پیوسته، پلهای حرارتی را پوشش میدهد و نقش یک عایق یکپارچه را ایفا میکند.»
شریفی با اشاره به مزیت اقتصادی این محصول افزود: «این روش نسبت به سایر راهکارهای عایقکاری، حدود ۴۰ درصد هزینه کمتری دارد و فضای مفید ساختمان را افزایش میدهد.»
اهمیت پایش و اندازهگیری انرژی (سابمترینگ)
محمد مراغهای، فعال حوزه هوشمندسازی ساختمان، با بیان شعار «بهینهسازی از اندازهگیری آغاز میشود»، گفت:
«برای نخستین بار فناوری سابمترینگ (اندازهگیری اصلی و فرعی) را از دانمارک وارد کشور کردیم. در بسیاری از کشورهای جهان، هیچ سازندهای اجازه بهرهبرداری از ساختمان را بدون نصب این سامانهها ندارد.»
وی با اشاره به اجرای موفق این سامانهها در بیش از ۴۷۰ پروژه در ایران، افزود: «این تجهیزات امکان پایش لحظهای مصرف، شناسایی نواقص و صدور قبض بر اساس مصرف واقعی را فراهم میکنند و از دیماه ۱۴۰۴، نصب آنها برای تمامی طراحان و سازندگان الزامی شده است.»
انرژیهای تجدیدپذیر؛ سرمایهگذاری برای آینده
بهاروند در بخش دیگری از سخنان خود، انرژیهای تجدیدپذیر را یکی از مهمترین بخشهای ویرایش پنجم دانست و گفت:
«استفاده از پنلهای خورشیدی و سامانههای آبگرم خورشیدی، علاوه بر کاهش مصرف برق و گاز، در زمان قطع برق نیز نیاز تجهیزات ضروری ساختمان را تأمین میکند. این تجهیزات یک هزینه اضافی نیستند، بلکه سرمایهگذاری برای افزایش ارزش ساختمان و کاهش هزینههای بهرهبرداری هستند.»
جمعبندی و توصیههای نهایی به فعالان صنعت ساختمان
کارشناسان حاضر در این نشست، همگی بر یک نکته کلیدی اتفاق نظر داشتند: مدیریت انرژی در ساختمانها دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت قانونی، ملی و اقتصادی است.
-
بهاروند با اشاره به ماده ۳۴ قانون نظام مهندسی، بر الزام قانونی این مقررات و مسئولیت همه عوامل ساختوساز تأکید کرد.
-
طاهریاصل به سازندگان توصیه کرد که با تصمیمگیریهای دقیق در مرحله طراحی، از هزینههای اضافی در مراحل اجرا جلوگیری کنند.
-
مراغهای نیز با اشاره به تجربیات موفق جهانی، بر لزوم حرکت به سوی ساختمانهای هوشمند و قابل پایش تأکید کرد.
پیام نهایی این نشست تخصصی این بود که ساختمانهای آینده، ساختمانهایی هستند که از امروز برای بهرهوری انرژی طراحی میشوند و مبحث ۱۹، نقشه راه این تحول اساسی است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا اجرای مبحث ۱۹ برای همه ساختمانها الزامی است؟
بله، اما به صورت پلهای. ساختمانها به چهار گروه تقسیم شدهاند و هر گروه در بازه زمانی مشخصی ملزم به رعایت الزامات مربوط به خود میشوند. دریافت پایانکار ساختمان منوط به کسب حداقل ۹۰۰ امتیاز از ۱۰۰۰ امتیاز این مبحث است.
۲. هزینه اصلی اجرای مبحث ۱۹ به چه مواردی تعلق میگیرد؟
هزینه اصلی شامل عایقکاری حرارتی اصولی (دیوارها، سقف و کف)، نصب سامانههای پایش و اندازهگیری انرژی (سابمترینگ) و در پروژههای بزرگتر، استفاده از تجهیزات با راندمان بالا و انرژیهای تجدیدپذیر است. اما کارشناسان تأکید دارند که این هزینه در مقایسه با صرفهجویی بلندمدت در قبضهای انرژی و افزایش ارزش ساختمان، کاملاً بهصرفه است.
۳. نقش مهندس ناظر در اجرای صحیح مبحث ۱۹ چیست؟
با توجه به اینکه در ویرایش جدید، مرز میان رشتههای معماری و تأسیسات از بین رفته، نقش ناظر بسیار کلیدی است. او باید اطمینان حاصل کند که طراحی و اجرای پروژه به صورت هماهنگ و از همان ابتدا بر اساس الزامات انرژی انجام شده است تا از هزینههای سنگین اصلاحات در مراحل بعدی جلوگیری شود.