گردشگری؛ موتور محرک اقتصاد جهانی و جایگاه ایران
امروزه گردشگری سازمانیافته به بخشی حیاتی در نظام اقتصادی کشورهای جهان تبدیل شده است؛ بهگونهای که اقتصاد برخی کشورها بیش از ۸۰ درصد به فعالیتهای این صنعت وابسته است.
توسعه صنعت جهانگردی نه تنها به افزایش درآمد ارزی کمک میکند، بلکه زنجیرهای از رونق را در سایر بخشها ایجاد مینماید:
-
بخش صنعت و کشاورزی با افزایش تقاضا برای صنایع مصرفی، صنایعدستی و مواد غذایی مواجه میشوند.
-
بخش ساختمان با سرمایهگذاری در احداث هتلها، راهها و زیرساختهای اقامتی رونق میگیرد.
-
بخش خدمات شامل حملونقل، ارتباطات، خدمات مالی، آموزشی و فرهنگی با رشد چشمگیری همراه خواهد شد.
با وجود این ظرفیتها، گردشگری در ایران هنوز نتوانسته است سهم شایستهای از اقتصاد ملی را به خود اختصاص دهد.
مهمترین موانع رشد گردشگری در ایران
۱. چالشهای بخش دولتی
بر اساس تحلیل کارشناسان، مهمترین موانع موجود در سطح حاکمیتی عبارتند از:
-
نداشتن برنامه راهبردی و جامع برای توسعه گردشگری
-
بیثباتی مدیریتی و جابهجایی مکرر مدیران
-
سیاسی شدن صنعت گردشگری در کشور
-
ضعف ساختاری و کمبود نیروی انسانی در سازمان میراث فرهنگی
-
ناهماهنگی بین بخش دولتی و خصوصی
۲. موانع موجود در بخش خصوصی
بخش خصوصی نیز با چالشهای متعددی روبهروست که از مهمترین آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
عدم توانمندسازی فعالان بخش خصوصی
-
نبود نگاه تخصصی در مدیریت واحدهای گردشگری (یکی بودن مالک و مدیر)
-
بیتوجهی به استانداردهای جهانی در هتلها، مراکز پذیرایی و حملونقل
-
کمبود نیروی انسانی متخصص به دلیل نظام آموزشی ناکارآمد و فقدان استادان مجرب
-
نبود نظام جامع نظارتی که منجر به عملکرد برخی فعالان غیرحرفهای و آسیب به اعتبار بینالمللی صنعت میشود.
یکی بودن سرمایهگذار و مدیر؛ آفتی برای گردشگری
یکی از معضلات اساسی که فعالان بخش خصوصی بر آن تأکید دارند، یکی بودنِ مالک (سرمایهگذار) و مدیریت در بسیاری از تأسیسات گردشگری است. در این الگو، سرمایهگذار آشنایی کافی با صنعت ندارد و این امر موجب اداره نامطلوب مجموعه میشود.
همچنین، ورود پراکنده مؤسسات خصوصی به فعالیتهای متعدد بدون تمرکز بر مزیت رقابتی، از دیگر آسیبهای این حوزه است.
فرودگاهها؛ ویترین نامناسب گردشگری ایران
در بحث گردشگری، فرودگاه ویترین هر کشور محسوب میشود؛ چراکه اولین ایستگاه ورود گردشگران خارجی است. متأسفانه، فرودگاههای بینالمللی ایران از نظر ظرفیت، امکانات و زیرساختها پاسخگوی حجم مسافران نیستند و بسیاری از گردشگران خارجی از وضعیت آنها ابراز نارضایتی میکنند.
این ضعف، تصویر اولیه نامناسبی از کشور در ذهن گردشگران ایجاد میکند و تأثیر مستقیمی بر جذب توریست دارد.
راهکارهای پیشنهادی برای توسعه گردشگری
کارشناسان و فعالان این صنعت راهکارهای زیر را برای خروج از وضعیت موجود پیشنهاد میدهند:
-
تدوین برنامه راهبردی جامع با مشارکت بخش خصوصی و دولتی
-
واگذاری واقعی اختیارات به بخش خصوصی و کاهش تصدیگری دولت
-
الگوبرداری از کشورهای موفق منطقه مانند ترکیه در تشکیل نهادهای تخصصی خصوصی
-
ایجاد نظام آموزشی کارآمد و تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه گردشگری
-
بهکارگیری استانداردهای بینالمللی در تمامی مراکز اقامتی، پذیرایی و حملونقل
-
ارتقای زیرساختهای فرودگاهی متناسب با تعداد گردشگران
-
استقرار نظام نظارتی شفاف برای جلوگیری از اقدامات غیرحرفهای
جمعبندی؛ گردشگری، میراثی برای آینده ایران
صنعت گردشگری ایران با وجود داشتن رتبههای برتر جهانی در جاذبههای تاریخی و طبیعی، همچنان درگیر مسائل ساختاری، مدیریتی و نیروی انسانی است. رفع این موانع نیازمند نگاهی فرادولتی و همکاری همهجانبه بین بخشهای عمومی، خصوصی و نهادهای آموزشی است.
با توجه به چشماندازهای پس از جنگ و احتمال افزایش چشمگیر گردشگران خارجی، باید هرچه سریعتر زیرساختهای این صنعت را تقویت کرد تا گردشگری ایران بتواند درخشان ظاهر شود و نقشی مؤثر در اقتصاد کشور ایفا کند.