وضعیت اضطراری صنایع دستی اصفهان: از شکوفایی تا فروپاشی؟
در کارگاههای قدیمی اصفهان، دیگر آن رونق سابق نیست. هنرمندانی که روزی نگهداران هنرهای سنتی بودند، امروز با چالشهای بزرگی روبرو هستند. افزایش قیمت مواد اولیه مانند مس (با وجود تولید داخلی)، رکود بازار فروش و موانع صادراتی، چراغ این کارگاهها را یکی پس از دیگری خاموش میکند. این گزارش به بررسی دلایل این بحران و راههای نجات میراث فرهنگی اصفهان میپردازد.
اهمیت جهانی صنایع دستی اصفهان: آمار تکاندهنده
-
اصفهان یکسوم صنایع دستی ثبتشده جهان (حدود 200 رشته از 602 رشته) را در خود جای داده است.
-
ایران در زمره سه کشور برتر تولیدکننده صنایع دستی دنیا قرار دارد.
-
اما رتبه صادرات صنایع دستی ایران در جایگاه 52 جهانی است که نشاندهنده ظرفیت عظین استفادهشده است.
علل افزایش قیمت صنایع دستی اصفهان
علیرغم تولید داخلی مواد اولیه مانند مس، قیمت آن بر اساس نرخ دلار تعیین میشود. هر نوسان ارزی، مستقیم بر قیمت تمامشده محصول نهایی تأثیر میگذارد. این افزایش قیمت، صنایع دستی را از کالای سوغاتی به کالای لوکس تبدیل کرده است.
تأثیر کاهش قدرت خرید بر بازار صنایع دستی
صنایع دستی در اولویت خرید خانوارهای ایرانی نیست. با کاهش قدرت خرید، این کالاها جزو اولین مواردی هستند که از سبد خرید حذف میشوند. نتیجه این امر، افت شدید فروش در بازار داخلی است.
راههای فروش مسدود: گردشگری و صادرات
بازار فروش صنایع دستی اصفهان به سه کانال وابسته است:
-
گردشگر خارجی: که امروز به شدت کاهش یافته است.
-
گردشگر داخلی: که توان خرید ندارد.
-
صادرات: که با موانع قانونی روبرو است.
مهاجرت هنرمندان و تعطیلی کارگاهها
بسیاری از استادکاران و هنرمندان مجبور به تعطیلی کارگاه خود و روی آوردن به شغلهای کاذب شدهاند. در یک تا دو سال گذشته، بین 700 تا 800 جواز کسب در این حوزه ابطال شده است. این یک خطر جدی برای انتقال هنر به نسل بعد محسوب میشود.
مهمترین موانع صادرات صنایع دستی اصفهان
-
محدودیت وزن بار همراه مسافر: مصوبه قدیمی 3 کیلوگرم برای نقرهجات (مربوط به سال 1389) که پاسخگوی نیاز بازار نیست.
-
اجبار دریافت کارت بازرگانی: برای ارسال بیش از یک بار محموله در سال از طریق پست، حتی برای مقاصد شخصی.
-
قوانین دست و پاگیر و قدیمی: که با واقعیتهای بازار امروز همخوانی ندارد و بروکراسی پیچیده ایجاد کرده است.
راهحلهای پیشنهادی برای نجات صنایع دستی اصفهان
-
معافیت مالیاتی: اعطای معافیت مالیات بر ارزش افزوده برای خرید مس خام مورد استفاده در صنایع دستی، مشابه امتیاز دادهشده به صنعت فرش. این امر میتواند تا 10% از قیمت تمامشده بکاهد.
-
اصلاح فوری قوانین صادراتی: بازنگری در سقف وزن بار همراه و سادهسازی فرآیند صادرات خرد برای هنرمندان.
-
اعطای تسهیلات ارزانقیمت: حمایت از هنرمندان برای تابآوری در دوره رکود.
-
ایجاد مشوق برای بازرگانان: تشویق بخش خصوصی با معافیتهای مالیاتی برای ورود به حوزه بازاریابی و صادرات صنایع دستی.
سخن پایانی: یک میراث در خطر
صنایع دستی اصفهان تنها یک کسبوکار نیست، بلکه هویت ملی و میراث فرهنگی ماست. بدون حمایتهای عاجل و اصلاح ساختاری، ادامه این روند به فراموشی تدریجی این هنرهای بینظیر خواهد انجامید. تقویت اقتصاد هنر، کلید حفظ این امانت برای آیندگان است.
