شهر وزوان، یکی از مقاصد کمترشناخته‌شده اما شگفت‌انگیز استان اصفهان است. این شهر تاریخی که در مسیر جاده اصفهان-تهران و در نزدیکی شاهین‌شهر قرار دارد، با داشتن قنات جهانی ثبت‌شده در یونسکو و سازه منحصربه‌فرد سد زیرزمینی، بهشتی برای علاقه‌مندان به تاریخ و گردشگران محسوب می‌شود.

در چند کیلومتری شاهین‌شهر و پیش از رسیدن به میمه، شهری کوچک اما تاریخی، نگاه رهگذران را متوقف می‌کند؛ وزوان؛ شهری که سال‌هاست با کاهش منابع آب و تغییر الگوی زندگی مواجه است، اما هنوز هویت کهن خود را حفظ کرده است.

وزوان کجاست؟ معرفی شهری با قدمت ۳۰۰۰ سال

وزوان یکی از شهرهای تاریخی استان اصفهان و از توابع شهرستان شاهین‌شهر و میمه است. این شهر با قدمتی حدود ۳۰۰۰ سال، از جمله شهرهایی است که هویت تاریخی آن به‌صورت مستند قابل اثبات است. محدوده قانونی شهر وزوان ۳۰۶ هکتار وسعت دارد و جمعیت آن حدود ۷ هزار نفر است.

مردم وزوان شیعه مذهب هستند و زبان قدیمی و بومی این منطقه، زبان راجی بوده که هنوز هم ردپای آن در گفتار برخی از سالمندان شهر دیده می‌شود.

قنات جهانی وزوان؛ شاهکار مهندسی آب با سد زیرزمینی

مهم‌ترین سند تاریخی این شهر، قنات جهانی وزوان است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است. این قنات نه‌تنها یکی از قدیمی‌ترین قنات‌های فعال کشور است، بلکه به دلیل یک ویژگی کاملاً منحصربه‌فرد در جهان شناخته می‌شود: وجود سد زیرزمینی در عمق ۲۰ متری زمین.

تا امروز، در هیچ نقطه‌ای از دنیا قناتی با چنین مشخصه‌ای شناسایی نشده است. این سد زیرزمینی امکان ذخیره‌سازی آب را فراهم می‌کرده و نشان می‌دهد که حدود ۲۵۰۰ سال پیش در این منطقه مدیریت آب به‌صورت علمی و هدفمند انجام می‌شده است.

وضعیت فعلی قنات وزوان

متأسفانه دبی آب قنات به‌شدت کاهش پیدا کرده است. در گذشته، دبی آب قنات حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ لیتر در ثانیه بود، اما امسال این عدد به حدود ۲۰ تا ۳۰ لیتر در ثانیه رسیده که نتیجه تغییرات اقلیمی و خشکسالی‌های متوالی است.

اقتصاد وزوان؛ از کشاورزی کم‌آب‌بر تا صنایع دستی

بخش عمده مردم وزوان همچنان به کشاورزی اشتغال دارند. گندم و جو از محصولات سنتی منطقه هستند، اما طی سال‌های اخیر به دلیل کم‌آبی، الگوی کشت تغییر کرده و محصولات کم‌آب‌بر جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. در حال حاضر، زرشک، زعفران و گل محمدی به‌صورت گسترده در مزارع وزوان کشت می‌شوند.

گلاب‌گیری و عرقیات گیاهی

در حوزه گل محمدی، وزوان وضعیت خوبی دارد. دو کارگاه فعال گلاب‌گیری و تولید عرقیات گیاهی در شهر فعالیت می‌کنند که محصولات آنها به دیگر شهرها هم ارسال می‌شود.

لبنیات محلی وزوان

چند واحد لبنیاتی محلی در سطح شهر فعال هستند و یکی از آنها در مسیر جاده اصفهان–تهران قرار دارد که محصولات لبنی سنتی وزوان را به مسافران عرضه می‌کند.

نان محلی وزوان؛ رقیب سرسخت نان کمشچه

نان محلی وزوان یکی از مهم‌ترین هویت‌های رقابتی شهر است. بسیاری از نانواها هنوز هم با آرد محلی و گندم تولید خود منطقه، نان می‌پزند. این نان از نظر کیفیت، طعم و ماندگاری، رقابت تنگاتنگی با نان معروف کمشچه دارد و حتی در بسیاری موارد کیفیت بالاتری دارد. این نان به شهر اصفهان ارسال می‌شود و مسافران عبوری نیز آن را به‌عنوان سوغات تهیه می‌کنند.

صنایع دستی؛ از گلیم و فرش تا چادرشب

وزوان از گذشته در حوزه گلیم و فرش دستباف شناخته شده بوده است. در سال‌های اخیر، چادرشب‌بافی نیز به صنایع دستی شهر اضافه شده و در بازارهای تهران و اصفهان مشتریان خاص خود را دارد.

جاذبه‌های تاریخی وزوان و اطراف آن

علاوه بر قنات جهانی، آثار تاریخی ارزشمند دیگری در وزوان وجود دارد:

• حمام‌های دوقلوی میرزا ابوتراب: قدمت این حمام‌ها به اواخر دوره صفویه یا اوایل قاجار بازمی‌گردد. یکی از این حمام‌ها امروز به موزه فرهنگ و هنر شهر وزوان تبدیل شده و حمام دوم نیز در آستانه بهره‌برداری قرار دارد که به‌عنوان حمام سنتی و مجتمع آب‌درمانی طراحی شده است.

• قلعه دهنو و قلعه اعظمیا

• کاروانسرای رباط آغا کمال

• تعداد زیادی خانه تاریخی سالم در بافت قدیمی شهر

بافت تاریخی وزوان به خوبی حفظ شده و در کنار آن، بخش‌های نوساز شهر نیز توسعه یافته‌اند.

وضعیت گردشگری وزوان

در ایام نوروز، بازدید از آثار تاریخی وزوان بسیار خوب است. در سایر ایام سال، گردشگران معمولاً با هماهنگی قبلی با شهرداری برای بازدید از قنات و دیگر آثار مراجعه می‌کنند. با این حال، وزوان هنوز گردشگری دائمی و مستمر مانند بناهای شاخص اصفهان ندارد و این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی و معرفی بهتر است.

آینده وزوان؛ شهرک صنایع غذایی در راه است

علاوه بر کشاورزی و دامداری، در کنار وزوان شهرک صنعتی سنگ وجود دارد. مسئولان شهری پیگیر احداث شهرک صنایع غذایی در محدوده پشت دانشگاه پیام‌نور وزوان هستند. هدف اصلی، ایجاد اشتغال پایدار، جلوگیری از مهاجرت جوانان و حتی زمینه‌سازی برای مهاجرت معکوس به این شهر تاریخی است.

مسیر دسترسی به وزوان

وزوان در چند کیلومتری شاهین‌شهر و در مسیر جاده اصفهان به تهران (نزدیک میمه) قرار دارد. این موقعیت جغرافیایی، آن را به مقصدی مناسب برای یک سفر یک‌روزه از اصفهان تبدیل کرده است.

خلاصه: وزوان را بهتر بشناسیم