چرا روستای مصر نامزد ثبت جهانی شد؟
به گفته کرامتی، سه ویژگی، این روستا را از بسیاری از مقاصد گردشگری کشور متمایز کرده است:
۱. بومگردی بینظیر
«در حال حاضر از ۴۵ خانه مسکونی روستا، ۳۵ خانه مجوز رسمی اقامتگاه بومگردی دارند.»
آماری که به گفته دهیار، نسبت به جمعیت، روستای مصر را در جایگاه نخست کشور قرار میدهد.
۲. حفظ بافت تاریخی
خانههای خشتی و کاهگلی، طاقهای سنتی و معماری اصیل کویری، هویتی را حفظ کردهاند که بسیاری از روستاها در جریان توسعه از دست دادهاند.
۳. طبیعت منحصربهفرد کویر
از آسمان پرستاره و امکان رصد نجومی گرفته تا چشماندازهایی مانند تخت عروس، نیزار، باتلاق نمکی، طلوع و غروب خورشید و هیجان سافاری در تپههای شنی که تجربهای متفاوت برای گردشگران رقم میزند.
تاریخچه شکلگیری و نامگذاری روستای مصر
«مصر» فقط نام یک روستا نیست؛ روایت زندهای از مقاومت در دل کویر است. کرامتی میگوید این روستا در سال ۱۲۸۵ توسط «یوسف حشمت» پایهگذاری شد. آن روزها منطقه با قحطی دستوپنجه نرم میکرد، اما این نقطه به آب رسیده بود و سرسبزی آن باعث شد بخشی از نیاز غذایی مردم خور و بیابانک از همین روستا تأمین شود. به همین دلیل، بنیانگذار روستا با الهام از داستان حضرت یوسف(ع) و سرزمین مصر، نام «مصر» را برای آن برگزید.
اما تاریخ این روستا همیشه آرام نبوده است. تا سال ۱۳۵۹ حدود ۸۰۰ نفر در روستای مصر زندگی میکردند، اما وقوع سیلی ویرانگر، حدود ۸۰ درصد خانههای روستا را تخریب کرد و بیشتر ساکنان ناچار به مهاجرت شدند. جمعیت روستا به حدود ۲۰۰ نفر کاهش یافت و بسیاری تصور میکردند این روستا نیز به سرنوشت بسیاری از آبادیهای کویری دچار خواهد شد.
از حاشیه تا رونق؛ نقش گردشگری در احیای روستا
سرنوشت روستای مصر در دهه هشتاد تغییر کرد. همزمان با اکران فیلم «خیلی دور، خیلی نزدیک» که فیلمبرداری آن در این روستا انجام گرفته بود، نخستین جرقه معرفی مصر به گردشگران زده شد. حضور عوامل فیلم و انتشار تصاویر کویر، نام این روستا را بر سر زبانها انداخت.
همزمان، فعالیتهای مازیار آلداوود، از پیشگامان بومگردی ایران، در منطقه گرمه نیز نگاه تازهای به ظرفیتهای گردشگری کویر ایجاد کرد. از سال ۱۳۸۹ به بعد، تورهای گردشگری یکی پس از دیگری راهی مصر شدند و به مرور، سافاری، شترسواری، موتورسواری در شنهای روان و دیگر تفریحات کویری نیز به خدمات گردشگری این روستا اضافه شد.
بازگشت اهالی و رونق اقتصاد محلی
نکته جالب اینکه توسعه گردشگری، بیش از هر چیز بر دوش خود اهالی بوده است. کرامتی میگوید:
«پس از رونق گردشگری، بسیاری از ساکنان دوباره به روستا بازگشتند و خانههای قدیمی خود را مرمت کردند. به جز دو یا سه سرمایهگذار غیربومی، تقریباً تمام اقامتگاههای فعلی متعلق به خود مردم روستاست؛ موضوعی که باعث شده منافع گردشگری مستقیماً به جامعه محلی برسد.»
امروز اقتصاد روستای مصر تقریباً به طور کامل با گردشگری گره خورده است. اقامتگاههای بومگردی، کافهها و رستورانهای سنتی، فروش صنایعدستی، محصولات بومی و همچنین خدمات مرتبط با سافاری، موتورهای چهارچرخ، خودروهای آفرود، باگی و شترسواری، مهمترین منابع درآمد مردم روستا را تشکیل میدهند.
وضعیت گردشگری پس از کرونا
البته این اقتصاد، فراز و نشیبهای زیادی را نیز تجربه کرده است. به گفته دهیار، دوران طلایی گردشگری روستای مصر بین سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ بود؛ دورهای که روستا پذیرای حجم قابل توجهی از گردشگران داخلی و خارجی بود. اما پس از شیوع کرونا، گردشگری برای چند سال افت شدیدی را تجربه کرد و هنوز هم به روزهای اوج خود بازنگشته است. تنشهای منطقهای و مشکلات اقتصادی نیز بر تعداد سفرها تأثیر گذاشته و درآمد فعالان این حوزه را کاهش داده است.
آمار گردشگران خارجی
کرامتی در این باره میگوید:
«پیش از کرونا و محدودیتهای بینالمللی، سالانه حدود سه هزار گردشگر خارجی از بیش از ۲۰ کشور جهان، بهویژه از آلمان، فرانسه و انگلیس، به این روستا سفر میکردند، اما این رقم اکنون به حدود ۵۰۰ نفر در سال رسیده است.»
ثبت جهانی؛ فرصتی برای احیای دوباره
به همین دلیل، معرفی روستای مصر به عنوان یکی از هشت نامزد ایران در برنامه «بهترین روستاهای گردشگری» سازمان گردشگری ملل متحد، برای مردم این منطقه تنها یک عنوان افتخاری نیست؛ بلکه فرصتی اقتصادی محسوب میشود.
دهیار روستا معتقد است اگر مصر بتواند در این رقابت جهانی موفق شود، بیشترین اثر آن در جذب گردشگران خارجی خواهد بود؛ گردشگرانی که علاوه بر اقامت طولانیتر، ارزآوری بیشتری برای منطقه و کشور به همراه دارند و میتوانند زمینه رونق دوباره اقتصاد محلی را فراهم کنند.
زیرساختها و چالشهای پیش رو
با وجود همه این ظرفیتها، روستای مصر همچنان با کمبود زیرساختها روبهرو است. هرچند شبکه برق روستا به صورت زمینی اجرا شده و سیمهای برق چهره تاریخی آن را مخدوش نکردهاند، اما هنوز گازرسانی انجام نشده و ساکنان از کپسول گاز استفاده میکنند. راههای دسترسی نیز به دلیل قرار گرفتن روستا در یکی از کمبرخوردارترین نقاط استان اصفهان، نیازمند بهبود و توسعه است.
سرمایه اصلی روستا؛ مردم مهماننواز
کرامتی با این حال معتقد است مهمترین سرمایه روستای مصر، مردم آن هستند. او میگوید:
«کمتر گردشگری را دیدهایم که تنها یک بار به این روستا آمده باشد؛ بیشتر مسافران، پس از تجربه سکوت کویر، آسمان پرستاره، مهماننوازی مردم و فضای متفاوت روستا، دوباره به مصر بازمیگردند.»
شاید همین ویژگی، بزرگترین شانس روستایی باشد که حالا چشم به داوری سازمان گردشگری ملل متحد دوخته است؛ روستایی که اگرچه در دل کویر شکل گرفته، اما اقتصادش سالهاست با گردشگری جان گرفته و حالا امیدوار است نامش در کنار بهترین روستاهای گردشگری جهان ثبت شود.
