بحران بیکاری بعد از جنگ تنها به زیرساختهای فیزیکی محدود نماند. شوک ناشی از جنگ اخیر با فلج کردن زنجیرههای تولید، موجی از بیکاری گسترده در ایران را به جامعه تحمیل کرد. برآوردهای اولیه نشان میدهد معیشت بیش از چند میلیون نفر تحت تأثیر قرار گرفته است.در حالی که صف متقاضیان دریافت مقرری بیمه بیکاری روز به روز طولانیتر میشود، کارشناسان نسبت به کارآمدی مدل فعلی سیستم تأمین اجتماعی در مواجهه با این بحران ملی هشدار میدهند.
علت ناتوانی بیمه بیکاری در بحران اخیر چیست؟
بررسیها نشان میدهد ساختار سنتی سازمان تأمین اجتماعی که تنها برای شاغلان دارای کارفرما طراحی شده، در برابر ابعاد وسیع ریزش نیرو در بخشهای صنعت و خدمات ناتوان است. کارشناسان بر لزوم گذار به طرحهای حمایتی نوین و غیرمشارکتی تأکید دارند.
آمار بیکاری بعد از جنگ؛ رکورد ارسال رزومه شکسته شد
تنها در یک ماه اخیر، رکورد ارسال رزومه در کشور شکسته شد. در برخی روزها بیش از سیصد هزار نفر درخواست خود را برای یافتن شغل ثبت کردهاند. این رقم حکایت از افزایش پنجاه درصدی تقاضای کار در مقابل کاهش شدید آگهیهای استخدامی دارد.
بیشترین آمار بیکاری در کدام استانهاست؟
استانهای تهران، خوزستان و بوشهر به دلیل تمرکز صنایع مادر و هدف قرار گرفتن واحدهای تولیدی، بیشترین آسیب را دیدهاند.
-
بیکاری در خوزستان: به تنهایی بیش از پنجاه هزار نفر در پی آسیب به صنایع پتروشیمی و فولاد بیکار شدهاند.
-
بیکاری در بخش خدمات و کسبوکارهای اینترنتی: به دلیل اختلال در شبکههای ارتباطی با ریزش شدید نیرو مواجه بودهاند.
نظر عضو هیئت نظارت تأمین اجتماعی درباره بیمه بیکاری
نرگس اکبرپور روشن، عضو هیئت نظارت سازمان تأمین اجتماعی، معتقد است سیستم فعلی بیمه بیکاری در ایران برای شرایط بحرانی مانند جنگ طراحی نشده است.
وی تأکید میکند: این مدل صرفاً شاغلان رسمی دارای کارفرما را پوشش میدهد، در حالی که دامنه وسیعی از بیکاران فعلی که در بخشهای غیررسمی یا خدماتی فعالیت میکردند، از این چتر حمایتی محروم ماندهاند.
تجربه کرونا؛ هشداری که جدی گرفته نشد
اکبرپور روشن میگوید: تجربه دوران کرونا پیشتر ثابت کرده بود که در زمان وقوع بحرانهای ملی، سیستمهای مشارکتی مبتنی بر حق بیمه به تنهایی نمیتوانند بار سنگین معیشت بیکاران را به دوش بکشند. دولتها باید با تقویت ابزارهای مکمل، دامنه پوشش را متناسب با تحولات بازار کار توسعه دهند.
علت فشار بر منابع صندوق بیمه بیکاری چیست؟
منبع اصلی صندوق بیمه بیکاری بر پایه سه درصد حق بیمه پرداختی کارفرمایان استوار است. در شرایط فعلی دو مشکل همزمان رخ داده است:
-
افزایش متقاضیان دریافت مقرری – به دلیل بیکاری گسترده
-
کاهش ورودی حق بیمه – به دلیل رکود اقتصادی و تعطیلی واحدها
این دو عامل باعث فشار شدید بر منابع سازمان تأمین اجتماعی شده است.
راهکار: طرحهای حمایتی غیرمشارکتی چیست؟
اکبرپور روشن خاطرنشان میکند: در بسیاری از کشورها، علاوه بر بیمههای مشارکتی، طرحهای حمایتی غیرمشارکتی وجود دارد که از محل منابع عمومی تأمین میشود. این طرحها به عنوان تکمیلکننده نظام حمایت اجتماعی عمل میکنند تا در مواقع اضطراری مانند جنگ، امنیت معیشتی جامعه حفظ شود.
چالش: نرخ جایگزینی بالا در بیمه بیکاری ایران
یکی از چالشهای پارامتریک در نظام بیمه بیکاری ایران، بالا بودن نرخ جایگزینی است. به دلیل اینکه مقرری دریافتی نباید از حداقل دستمزد کمتر باشد، بسیاری از افراد انگیزه کافی برای بازگشت سریع به بازار کار رسمی را ندارند.
این موضوع در کنار رکود حاکم بر اقتصاد جنگی، میتواند منجر به طولانی شدن دوره بیکاری و فشار بیشتر بر صندوقها شود.
راهکارهای بهبود سیستم بیمه بیکاری در دوران بازسازی
کارشناسان بر این باورند که ایجاد تعادل میان حمایت معیشتی از بیکاران ناشی از جنگ و حفظ انگیزه برای بازگشت به اشتغال، از اهمیت بالایی برخوردار است.
کلیدهای بهبود کارایی این سیستم عبارتند از:
-
بازنگری در پارامترهای موجود بیمه بیکاری
-
توسعه پوشش برای گروههای خارج از نظام بیمهای
-
طراحی طرحهای حمایتی غیرمشارکتی با منابع عمومی
-
تقویت ابزارهای مکمل تأمین اجتماعی
