تفاوت نان دولتی و آزادپز در قیمتگذاری
محمدی فشارکی با تفکیک نان دولتی و آزادپز، درباره مبنای قیمتگذاری این دو گروه توضیح میدهد:
«نان دولتی طبق تعرفه باید فروخته شود، ولی نان آزاد در گروه کالایی ۲ هست و ما نمیتوانیم قیمتگذاری کنیم. هر کسی بر اساس آنالیزی که برایش درمیآید، باید قیمت را ارائه بدهد.»
به این ترتیب، در نانواییهای آزادپز برخلاف نان دولتی، قیمت به شکل نرخ مصوب تعیین نمیشود. اما همین موضوع به معنای رها بودن قیمتها نیز نیست. به گفته فشارکی، برای اینکه امکان نظارت بر بازار وجود داشته باشد، قرارگاه یکپارچه نظارت بر بازار اصفهان وارد موضوع شده و برای انواع نان آزادپز، آنالیز قیمت تهیه کرده است.
مبنای محاسبه قیمت، مجموعه هزینههایی است که برای تولید نان انجام میشود؛ از میزان آرد مصرفی و قیمت خمیرمایه گرفته تا اجاره واحد صنفی، هزینه آب، برق، گاز و دستمزد کارگر. فشارکی با توضیح اینکه این آنالیز برای نانواییهای آزادپز مبنا قرار میگیرد، میگوید:
«قرارگاه برای هر نانوایی به صورت جداگانه قیمت تعیین نمیکند، بلکه هزینههای تولید هر نوع نان را بررسی و محدوده قیمت را مشخص میکند.»
به گفته او، این محاسبه فقط به نان ساده محدود نمیشود و در مورد افزودنیها و اقلامی که به نان اضافه میشوند نیز سقف قیمت در نظر گرفته شده است؛ برای مثال، افزودن کنجد، سبزیجات و موارد مشابه نمیتواند بهانهای برای تعیین قیمتهای خارج از محدوده اعلامشده باشد.
کف و سقف قیمت برای نان آزادپز
با وجود اینکه نان آزادپز در گروه کالایی ۲ قرار دارد و قیمت آن به شکل مستقیم از سوی دستگاه نظارتی تعیین نمیشود، بازرسی اصناف برای کنترل بازار، محدودهای از قیمت را برای انواع نان مشخص کرده است.
فشارکی میگوید:
«ما یک کف و سقف قیمتی برای هر نان تعیین کردهایم و هر نانوایی باید در همین رنج رفتار کند.»
بنابراین، سقف تعیینشده به عنوان حداکثر قیمت قابل عرضه در نظر گرفته میشود و نانوایی آزادپز نمیتواند صرفاً با استناد به افزایش هزینههای خود، قیمتی بالاتر از آن تعیین کند.
در عین حال، قرارگاه از نظر قانونی امکان تعیین مستقیم نرخ نان آزادپز را ندارد. به همین دلیل، آنالیزهای تهیهشده در اختیار اتحادیههای مربوط قرار گرفته است.
فشارکی در اینباره توضیح میدهد:
«چون نمیتوانستیم قانوناً قیمت بدهیم، آنالیز را به اتحادیه دادیم و اعلام کردیم به اعضایش بگوید سقف قیمت نان آزادپز برای لواش، بربری، سنگک و امثال اینها چقدر است.»
جدول آخرین آنالیز قیمت نان آزادپز در اصفهان (خرداد ۱۴۰۵)
آخرین آنالیز کارشناسی انواع نان سنتی ساده و کنجدی آزادپز بر اساس شاخصهای اعلامشده، مربوط به خردادماه سال ۱۴۰۵ است. در این آنالیز، علاوه بر قیمت نان ساده و کنجدی، وزن چانه خمیر، میانگین وزن هر قرص نان، تعداد قرص نان در هر کیلوگرم و میزان متوسط کنجد مصرفی نیز مشخص شده است.
| نوع نان | وزن چانه خمیر (گرم) | قیمت نان ساده (تومان) | قیمت نان کنجدی (تومان) | میانگین کنجد مصرفی (گرم) |
|---|---|---|---|---|
| نان تافتون ماشینی | ۲۰۰ | ۸,۰۰۰ | ۹,۰۰۰ | ۲ |
| نان تافتون تنوری | ۲۰۰ | ۹,۰۰۰ | ۱۰,۰۰۰ | ۲ |
| نان لواش ماشینی | ۱۵۰ | ۶,۵۰۰ | – | – |
| نان بربری | ۳۵۰ | ۱۴,۵۰۰ | ۱۶,۰۰۰ | ۳ |
| نان سنگک سنتی (ریگی) | ۶۰۰ | ۲۵,۰۰۰ | ۳۰,۰۰۰ (پرکنجد) | ۱۰ |
| تافتون طرح خانگی | ۲۵۰ | ۱۱,۰۰۰ | ۱۲,۰۰۰ | ۲ |
| تافتون طرح کمشچه | ۳۰۰ | ۱۳,۰۰۰ | ۱۴,۵۰۰ | ۳ |
| تافتون طرح کمشچه | ۳۵۰ | ۱۵,۰۰۰ | ۱۶,۵۰۰ | ۴ |
این آنالیز، آخرین مبنای کارشناسی اعلامشده برای بررسی قیمت نانهای آزادپز است و با توجه به تغییر هزینههای تولید، ارقام و محاسبات آن نیز ثابت نمیماند.
فشارکی با اشاره به این موضوع میگوید که آنالیز قیمت نان به صورت مستمر نیازمند بهروزرسانی است و با تغییر قیمت مواد اولیه، دستمزد، انرژی، اجاره و سایر هزینههای تولید، آنالیزهای جدید تهیه و جایگزین میشوند.
نحوه برخورد با گرانفروشی نان
بازرسیها بر اساس همین آنالیز انجام میشود. تعیین سقف قیمت زمانی میتواند در بازار اثرگذار باشد که مبنایی برای برخورد با واحدهای متخلف نیز وجود داشته باشد. فشارکی میگوید بازرسان در مراجعه به نانواییها، آنالیزی را که قرارگاه برای هر نوع نان تهیه کرده، مبنای بررسی قرار میدهند.
او توضیح میدهد:
«بازرسان ما بر اساس آنالیزی که خودمان احصا کردهایم، بازرسی میکنند. اگر بالاتر از آن باشد، جریمه میکند و آن آنالیز را هم ضمیمه فرم میکند و برای اداره کل تعزیرات حکومتی میفرستد.»
به گفته فشارکی، در صورت مشاهده تخلف، بازرسان در مرحله نخست به واحد صنفی فرصت میدهند تا آنالیز قیمت خود را ارائه کند. او میگوید واحد صنفی پس از تذکر و مراجعه بازرسان، ۴۸ ساعت فرصت دارد آنالیزی را که مبنای قیمتگذاری خود قرار داده، ارائه دهد. در صورتی که این مستندات در مهلت تعیینشده ارائه نشود، فرآیند تشکیل پرونده آغاز شده و مستندات مربوط نیز به پرونده ضمیمه میشود.
او خاطرنشان میکند که عمدتاً واحدهای صنفی نمیتوانند آنالیزی برای قیمتهای اعلامشده خود ارائه کنند و همین موضوع در روند رسیدگی به تخلف مورد توجه قرار میگیرد.
به گفته او، در حال حاضر بخش زیادی از بازرسیها بر اساس شکایتهای مردمی انجام میشود؛ موضوعی که نشان میدهد بخشی از کشف تخلفات بازار نان از مسیر گزارش مصرفکنندگان دنبال میشود.
فشارکی درباره وضعیت تخلفات نانواییها نیز میگوید:
«متأسفانه تخلفات بسیار زیاد شده و ما هم بهشدت در حال برخورد هستیم. بازرسان ما برای واحدهای متخلف پرونده تشکیل داده و به اداره کل تعزیرات حکومتی ارسال میکنند.»
تخلف در تبلیغ نان کامل و خواص درمانی
به گفته محمدی فشارکی، یکی دیگر از مواردی که در بازرسی از نانواییها مورد توجه قرار میگیرد، نحوه معرفی و عرضه نان با عنوان «نان کامل» است. او با اشاره به اینکه برخی واحدهای صنفی از این عنوان برای جلب مشتری استفاده میکنند، میگوید:
«برخی نانواییها مردم را فریب میدهند و اعلام میکنند که از آرد کامل استفاده میکنند، در حالی که آرد آنها کامل نیست. بازرسان ما این موضوع را هم بررسی میکنند و اگر بعد از بررسی مشخص شود آرد مورد استفاده، آرد کامل نبوده است، واحد صنفی متخلف مشمول جریمه میشود.»
او همچنین درباره تبلیغ برخی خواص درمانی برای نانهای موسوم به کامل هشدار میدهد و میگوید:
«بعضی واحدهای صنفی با نصب بنر یا درج اطلاعیه در نانوایی، مصرف این نوع نان را برای درمان یا پیشگیری از بیماریهایی مانند بیماریهای کبدی و کلیوی مناسب معرفی میکنند؛ در حالی که چنین ادعاهایی مبنای قابل قبولی ندارد.»
به گفته مدیر بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان، اعلام چنین مطالبی به مشتریان نیز در فرآیند بازرسی مورد توجه قرار میگیرد و با واحدهایی که از طریق تبلیغات غیرواقعی، خواص درمانی برای محصول خود مطرح میکنند، برخورد خواهد شد.
کمفروشی؛ تخلف پنهان در بازار نان
در بازار نان، تخلف فقط به قیمت فروش محدود نمیشود. یکی دیگر از مواردی که در بازرسی نانواییها بررسی میشود، وزن چانه و در نهایت میزان نانی است که مصرفکننده در ازای مبلغ پرداختی دریافت میکند.
فشارکی با اشاره به این موضوع تصریح میکند:
«خیلی از پروندههای ما به جای گرانفروشی، کمفروشی است. برای نمونه، وزن چانه نان سنگک باید ۶۰۰ گرم باشد. بازرس هنگام مراجعه به واحد صنفی چانه را وزن میکند و اگر وزن آن، برای مثال، ۵۰۰ یا ۵۵۰ گرم باشد، همین اختلاف وزن مصداق کمفروشی است و برای نانوایی پرونده تشکیل میشود.»
مردم تخلفات نانواییها را گزارش کنند
مدیریت بازرسی و نظارت اصناف استان اصفهان از شهروندان خواسته است در صورت مشاهده تخلف، موضوع را از طریق مجاری تعیینشده گزارش کنند.
او همچنین از شهروندان خواسته است واحدهای صنفی معتبر و دارای پروانه کسب را برای خرید انتخاب کنند و در صورت مشاهده تخلف، موضوع را از طریق شمارههای ۳۶۲۶۵۵۶۹، ۳۲۳۵۲۰۱۲ و ۳۲۳۵۲۰۱۳، سامانه پیامکی ۰۹۱۴۰۴۰۳۰۳۹، بخش ثبت شکایات مردمی در وبسایت بازرسی اصناف و همچنین سامانه ۱۲۴ اعلام کنند.
