اقتصاد ایران سالهاست که زیر سایه محدودیتهای مالی و بانکی، نوسانات ارزی و پیچیدگیهای تجارت بینالملل حرکت میکند. صادرکنندگان، بیش از هر زمان دیگری با چالش نقلوانتقال پول، بیمه، لجستیک و ریسکهای سیاسی روبهرو هستند. در چنین فضایی، یافتن مسیرهای پایدار و کمریسک صادراتی، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی است.
در همین بستر، ایده ایجاد «پایگاه صادراتی اوراسیا» شکل گرفت؛ طرحی که به گفته رامین مصفا، رئیس هیأت مدیره پایگاه صادراتی اوراسیا و از فعالان باسابقه حوزه صادرات، بر پایه بیش از سه دهه تجربه عملی در بازارهای منطقهای طراحی شده است.
او در گفتوگو با تیمچه میگوید:
«با بررسی ظرفیتهای موجود، به این نتیجه رسیدیم که امروز بهترین مسیر ارزآوری برای کشور، صادرات محصولات دانشبنیان، خلاق و فناور به بازارهای اوراسیاست. این حوزه هم ارزش افزوده بالاتری دارد و هم کمتر درگیر محدودیتهای سنتی تجارت کالای خام است.»
چرا اوراسیا؟
اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) شامل روسیه، قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان است؛ اتحادیهای با بیش از ۱۸۰ میلیون نفر جمعیت و ساختار تعرفهای مشترک. حذف بخش عمدهای از تعرفههای گمرکی میان اعضا، یکسانسازی مقررات و تسهیل جریان سرمایه و کالا، این اتحادیه را به یکی از بلوکهای تجاری مهم منطقه تبدیل کرده است.
مصفا معتقد است:
«اوراسیا امروز یکی از واقعبینانهترین گزینههای پیشروی صادرات ایران است. ما با این کشورها تضاد ساختاری اقتصادی نداریم و امکان کار با ارزهای ملی وجود دارد؛ موضوعی که وابستگی به دلار را کاهش میدهد.»
ارمنستان؛ سکوی پرتاب صادرات فناوری ایران
اما چرا ارمنستان به عنوان محل استقرار این پایگاه انتخاب شد؟
به گفته رئیس هیأت مدیره پایگاه صادراتی اوراسیا، پاسخ در ترکیبی از جغرافیا، سیاست و اقتصاد نهفته است:
-
عضویت رسمی در اتحادیه اقتصادی اوراسیا
-
دسترسی ترجیحی به بازار روسیه و سایر اعضا
-
مرز مشترک با ایران و کاهش هزینه حملونقل
-
روابط سیاسی و اقتصادی پایدار با تهران
-
قوانین تسهیلشده برای ثبت شرکت و فعالیت تجاری
-
بازار رو به رشد برای محصولات فناورانه
او تأکید میکند:
«ارمنستان برای ما فقط یک کشور همسایه نیست؛ یک دروازه رسمی ورود به بازار اوراسیاست.»
خدمات پایگاه صادراتی اوراسیا
مصفا میگوید:
«شرکتهای دانشبنیان اغلب محصول قوی دارند، اما شبکه صادراتی ندارند. ما این حلقه مفقوده را تکمیل میکنیم.»
به گفته او، پایگاه صادراتی اوراسیا صرفاً یک دفتر نمایندگی نیست، بلکه ساختاری عملیاتی برای همراهی کامل شرکتهای دانشبنیان است. خدمات این پایگاه در ۱۶ حوزه تخصصی و برای ۱۰ کشور هدف طراحی شده و شامل موارد زیر است:
-
ثبت شرکت مشترک (Joint Venture) و افتتاح حساب بانکی
-
خدمات بانکی و نقلوانتقال ارز
-
تنظیم تفاهمنامهها و قراردادهای سرمایهگذاری
-
دریافت و پیگیری سفارش خرید
-
بررسی میدانی اعتبار مشتریان و تأمینکنندگان
-
مدیریت گمرک و فرآیندهای صادرات و واردات
-
مطالعات بازار و تحلیل فرصتهای تجاری
-
اخذ مجوزها، استانداردها و ثبت اختراعات
-
برگزاری نمایشگاهها، هیئتهای تجاری و جلسات B2B
-
شبکهسازی فناورانه و توسعه همکاریهای تحقیق و توسعه (R&D)
تصویر تجارت ایران و اوراسیا در سال ۱۴۰۴
بر اساس آمار سال ۱۴۰۴، صادرات ایران به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا حدود ۲ میلیارد دلار بوده که از نظر وزنی و ارزشی کاهش جزئی داشته است. در مقابل، واردات با رشد ۲۰ درصدی ارزشی به ۴.۹۶ میلیارد دلار رسیده و تراز تجاری منفی ۲.۹۶ میلیارد دلاری ثبت شده است.
با این حال، تحلیلها نشان میدهد ترکیب صادرات در حال حرکت به سمت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر است؛ روندی که در صورت تقویت زیرساختهای صادرات دانشبنیان میتواند به تعادل تجاری منجر شود.
رئیس هیأت مدیره پایگاه صادراتی اوراسیا در اینباره میگوید:
«اگر صادرات فناوری را تقویت کنیم، میتوانیم این تراز را اصلاح کنیم. اوراسیا پس از تحولات منطقهای اخیر به یکی از کریدورهای اصلی تجارت ایران تبدیل شده است و این یک فرصت تاریخی است.»
مزیتهای راهبردی برای اقتصاد ایران
کارشناسان معتقدند توسعه تجارت با اوراسیا میتواند:
-
دسترسی ایران به بازاری گسترده و کمتنش را تثبیت کند
-
درآمدهای ارزی کشور را افزایش دهد
-
نقش ایران را در کریدور شمال–جنوب تقویت کند
-
اثرگذاری محدودیتهای مالی بینالمللی را کاهش دهد
-
مبادلات با ارزهای ملی را جایگزین دلار کند
نهالی که باید به درخت تبدیل شود
ایده شکلگیری این پایگاه همزمان با فضای نمادین «نهال امید» در بهار امسال مطرح شد؛ استعارهای از کاشتن برای آینده. مصفا این تعبیر را چنین تکمیل میکند:
«صادرات محصولات دانشبنیان، کاشتن بذر دانایی در خاک اقتصاد است. اگر امروز درست سرمایهگذاری کنیم، فردا ثمرهاش سرسبزی اقتصاد ایران خواهد بود.»
پایگاه صادراتی اوراسیا اکنون نخستین گام خود را برداشته است؛ گامی که اگر با حمایت ساختاری و مشارکت فعال شرکتهای فناور همراه شود، میتواند یکی از مسیرهای پایدار تجارت خارجی ایران در سالهای پیش رو باشد.
