اصفهان؛ قطب تولید ۷۰ درصد ماهیان زینتی کشور
جواد باصره، فعال حوزه تکثیر و پرورش ماهیان زینتی، از سال ۱۳۸۴ وارد این حرفه شده است. مجموعهای که امروز مدیریت آن را بر عهده دارد، از سال ۱۳۹۳ در زمینی با حدود دو هزار مترمربع بنا و سه هزار مترمربع سالن مسقف فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون یکی از واحدهای تولیدی فعال اصفهان به شمار میرود؛ استانی که سالهاست عنوان قطب تولید ماهیان زینتی کشور را در اختیار دارد و حدود ۷۰ درصد ماهیان زینتی کل ایران در همین استان تولید میشود.
سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیونی و اشتغالزایی در دل کویر
باصره میگوید: «این مجموعه که با سرمایهای حدود ۲۰۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۳ راهاندازی شده، امروز برای هفت نفر بهصورت مستقیم و حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر بهصورت غیرمستقیم اشتغال ایجاد کرده است؛ مجموعهای که در دل جادههای خاکی گورت، ثابت کرده حتی در استانی که با کمآبی، افزایش هزینهها و محدودیتهای صادرات دستوپنجه نرم میکند، هنوز هم میتوان از دل آب، کسبوکاری رنگارنگ ساخت؛ کسبوکاری که بقای آن، بیش از هر زمان دیگری، به ثبات بازار و حمایت از تولید وابسته است.»
فرآیند تولید ماهیان زینتی؛ از تخم تا بازار
باصره میان وانهای پرورش قدم میزند و از مسیری میگوید که هر ماهی برای رسیدن به بازار پشت سر میگذارد:
مراحل تکثیر و پرورش
-
انتخاب ماهیان مولد: اولین و مهمترین گام
-
قرارگیری تخمها در آب مخصوص
-
تولد لاروها و آغاز غذادهی مرحلهبهمرحله
-
انتقال بچهماهیها بر اساس اندازه و سرعت رشد به وانهای جداگانه
به گفته او، بسته به گونه، بین سه تا شش ماه زمان لازم است تا یک ماهی زینتی به اندازه فروش برسد؛ سرعت رشد هم به غذای ماهی و سایز مولد آن بستگی دارد.
تنوع گونههای تولیدی؛ از تترا تا گلوفیش
باصره میگوید: «در این مجموعه بیش از ۲۰ گونه ماهی زینتی آب شیرین تولید میشود؛ از جمله: آنجل، سوروم، اسکار و گونههای مختلف خانواده تترا و گلوفیش. هر کدام بازار و مشتریان خاص خود را دارند.»
به گفته او سلیقه خریداران اصفهانی بیشتر به سمت گونههای تترا و گلوفیش است، در حالی که بازارهای دیگر، انتخابهای متفاوتی دارند.
سختیهای کار در مزرعه پرورش ماهی
چند قدم آنطرفتر، یکی از کارکنان مجموعه مشغول شستوشوی وانهاست. بدون آنکه دست از کار بکشد، میگوید: «کار اینجا سخت است؛ هر کسی میآید، چند ماه بیشتر دوام نمیآورد.» جملهای کوتاه که شاید بهتر از هر توضیحی، واقعیت این شغل را روایت کند.
کنترل مداوم دمای آب، کیفیت آب، غذادهی، نظارت بر رشد لاروها و رسیدگی شبانهروزی، باعث شده پرورش ماهیان زینتی، بیش از آنکه شبیه یک کار تزئینی باشد، به فعالیتی کاملاً تخصصی و پرزحمت تبدیل شود.
بازار فروش و صادرات ماهیان زینتی
توزیع در بازار داخلی
باصره میگوید: «بخش عمده تولیدات این مجموعه راهی بازار تهران میشود و از آنجا در سراسر کشور توزیع میشود. بخشی دیگر نیز پس از بستهبندی، برای صادرات آماده میشود.»
کاهش چشمگیر صادرات پس از جنگ
عراق، ترکیه، آذربایجان، امارات و عمان از جمله بازارهایی هستند که در سالهای گذشته مقصد ماهیان زینتی این مزرعه بودهاند. اما بازار صادرات، دیگر رونق گذشته را ندارد. تا پیش از جنگ، حدود ۳۰ درصد تولیدات مجموعه صادر میشد، اما اکنون صادرات بهشدت کاهش یافته است.
به گفته او، تنها بازار عراق تا حدودی فعال مانده و در سایر مسیرها، طولانی شدن زمان حملونقل، بازرسی بستههای ماهی و یخدانها باعث افزایش تلفات ماهیها میشود.
قیمت ماهیان زینتی؛ از ۱۰ هزار تا ۹۰۰ هزار تومان
باصره درباره قیمت ماهیهای تزیینی توضیح میدهد:
| نوع ماهی | محدوده قیمت (تومان) |
|---|---|
| ارزانترین (گلوویدوی رنگی) | ۱۰ تا ۱۸ هزار تومان (عمده، بسته به سایز) |
| گرانترین (گلد فیش و رنچو) | ۱۵۰ هزار تا ۹۰۰ هزار تومان (بسته به سایز) |
چالشهای پیش روی صنعت پرورش ماهیان زینتی
افزایش هزینههای تولید و قیمت غذا
باصره میگوید: «این مجموعه سالانه حدود ۱۰۰ هزار قطعه ماهی زینتی تولید میکند، اما ادامه این مسیر با افزایش هزینهها دشوارتر شده است. غذای لاروها، بهویژه آرتمیا، یکی از اصلیترین هزینههای تولید است و افزایش قیمت آن، بسیاری از فعالان این صنعت را ناچار به تعطیلی یا کاهش تولید کرده است.»
هرچند بخشی از غذای مورد نیاز امروز در داخل کشور تولید میشود، اما هنوز کیفیت آن با نمونههای خارجی برابری نمیکند. او تأکید میکند: «برای رونق این کسبوکار واقعاً به حمایت دولت در بحث واردات تجهیزات اولیه و مواد اولیه باکیفیت نیاز داریم.»
کمبود آب در استان اصفهان
چالش دیگری که فعالان این صنعت در اصفهان با آن مواجه هستند، کمبود آب است. به گفته باصره، روزانه حدود ۱۵ هزار لیتر آب چاه با تانکر وارد مجموعه میشود. این آب پس از چندین مرحله فیلتراسیون، بارها در چرخه تولید مورد استفاده قرار میگیرد و در نهایت برای آبیاری درختان اطراف مجموعه به مصرف میرسد.
او توضیح میدهد: «یکی از روشهای تصفیه آب که در این مجموعه استفاده میشود، فیلتراسیون داخل استخرها است؛ آب با واترپمپ داخل تشتها میآید و درون آن از گلوبال استفاده شده و این کار برای استفاده بیشتر از آب انجام میشود.»
اصلاح نژاد و وابستگی به واردات
باصره به موضوع اصلاح نژاد هم اشاره میکند و میگوید: «قبلاً برای اصلاح نژاد ماهیهای زینتی باید ماهی را از خارج وارد میکردیم و چندین سال روی آن کار میکردیم. چه ماهی مولد از داخل باشد و چه از خارج، در هر صورت نیاز به اصلاح نژاد دارد تا بتواند باری بدهد که راحت قابل فروش باشد.»
توصیه به علاقهمندان ورود به این حرفه
باصره ورود به این حرفه را برای علاقهمندان ممکن میداند، اما توصیه میکند افراد در ابتدای کار، به جای تکثیر، از پرورش و سایز کردن ماهیان آغاز کنند؛ زیرا تولید، فرآیندی تخصصی و زمانبر است و بازگشت سرمایه در آن دیرتر اتفاق میافتد.
